Evangelist Borges -01-

Kunst die spreekt: Documenta 14

In de Duitse stad Kassel was er deze zomer de vijfjaarlijkse editie van de kunstmanifestatie Documenta, editie 14.

Vele kunstwerken willen op hun manier onze tijd vertolken of becommentariëren.

Zo plaatste de kunstenaar Olu Oguibe op de Königplatz in het centrum van de stad een obelisk. Deze klassieke vorm die veelal gebruikt werd door heersers om hun heldendaden aan de bevolking te tonen en zo hun positie te bevestigen krijgt in Kassel een heel andere betekenis dank zij de zin die er in vier talen wordt getoond. Een tekst uit het evangelie volgens Mattëus (25,35).

Maria in Utrecht -5-

Deze reeks over de tentoonstelling "Maria" in het Museum Catharijneconvent te Utrecht (afgelopen op 20 augustus) wil ik afsluiten met inspirerende woorden die ik gelezen heb in het museummagazine dat rond deze tentoonstelling werd samengesteld.
Op blz. 43 is daar een column van de protestantse bijbelwetenschapper en gewezen professor theologie Sijbolt Noorda. Hij schrijft over zichzelf:  "Opgegroeid in het kale protestantisme, met zijn onversierde kerken, zijn strakke redeneringen en zijn godsbeeld op lichtjaren afstand, ben ik van jongsaf gefascineerd door Maria."
Als theoloog relativeert hij zijn eigen vakgebied met deze bedenking:
"Theologie, de leer van de kerk, wordt als basis van het geloof sterk overschat. Daar ligt niet de aantrekkingskracht. Die schuilt in de herkenbaarheid van het verhaal, van de personages erin. En daarvoor moet je bij Maria zijn. Zij is als het ware de menselijke toegang tot de goddelijke kant."

(Rembrandt: De vlucht naar Egypte)

Noorda stelt vast dat in de loop der geschiedenis de kerk altijd weer bekritiseerd is geworden, met soms heel extreme uitwerkingen. Bij de calvinistische beeldenstormers en de Franse revolutionairen leidde dit tot massale vernietigingen.
Naar aanleiding van deze Mariatentoonstelling zegt Noorda hierbij over deze extremistische kerkcritici: "Was de kerkkritiek maar gebleven bij de wijsheid van Erasmus: 'Geen enkele cultus is Maria aangenamer dan wanneer je haar nederigheid navolgt.'   Mooi dat in het herdenkingsjaar van de Reformatie juist Maria in de spotlights wordt gezet!"

Deze protestantse geleerde wijst ons Maria als de menselijke dimensie van het christelijke geloof en als de gelovige wijsheid die alle rationaliteit ver overstijgt.

Samen in de boot...(2)

De tentoonstelling van de hedendaagse 'webkunstenares' Chiharu Shiota in 's Hertogenbosch loopt onder de titel Between The Lines (tussen de lijnen).  Als je zo tussen die draadconstructies loopt ben je inderdaad letterlijk midden tussen de lijnen. Maar voor de artieste betekent deze titel meer. In het video-interview zegt ze: "De betekenis achter Between The Lines is dat iedereen verbonden is met een lijn."

(eigen foto 9 juli 2017)

De rode woldraden zijn als het ware bloedvaten die de levensstroom doorgeven. Als individu denken we zo vaak dat wij er alleen voor staan en vele politici willen ons dat doen geloven. We leven méér verbonden met anderen, dichtbij én veraf dan wij soms zelf kunnen bevroeden.  Dat is zo voor onze basisbehoeften (voeding, kledij, vervoer, communicatie...) en voor zoveel meer.  Als je doorheen de installatie van Shiota wandelt dringt het op een zeer aparte wijze tot je door.

Ook als gelovige sta je er niet alleen voor, je bent met vele draden verbonden met en gedragen door andere gelovigen. De "kerk" als gemeenschap van mensen die proberen te geloven en gelovig te leven is zo veel meer dan de organisatie kerk (rooms- of anders gezind). Want Jezus vaart mee in de boot die de kerk is, maar in zo veel verschillende gedaanten. De kritische gelovige, de kaarsjesbrandende gelovige, de feestdaggelovige, de zoekende ongelovige gelovige, ...En zoals Jezus zelf zegt volgens Mattëus (hoofdstuk 25, vers 31 e.v.): Hij is te ervaren in de hongerige, de naakte, de gevangene,enz...

(eigen foto 9 juli 2017)

En natuurlijk word je in 's Hertogenbosch als toeschouwer ook stil omdat de wankele bootjes van deze Uncertain Journey -installatie ook doen denken aan die honderden wankele bootjes op de Middellandse Zee waarin duizenden mensen proberen via een onzekere reis naar een veilig en zeker leven te varen.


Enkele weken geleden in Arras (Noord-Frankrijk) zag ik boven de voordeur van een huis een medaillon die Jezus in een bootje afbeeldt samen met een man(een apostel?). Het deed me onmiddellijk denken aan de bootjes van Chiharu Shiota én aan de evangeliepassage van de slapende Jezus tijdens de storm op het meer(Marcus 4,35-41 en parallelle teksten bij Mattëus en Lucas).

(eigen foto 25 juli 2017)

Samen in de boot...(1)

In het Noordbrabants Museum in 's Hertogenbosch is een bijzondere tentoonstelling nog te zien tot 15 oktober van de Japanse kunstenares Chiharu Shiota.

Zij wordt soms de "webkunstenaar" genoemd omdat ze vooral bekend is van haar installaties die gemaakt zijn als een groot web van wollen draden. Voor de tentoonstelling in Den Bosch heeft zij een grote zaal gevuld met een werk dat ze als naam geeft: Uncertain Journey (de onzekere reis).

(eigen foto  9 juli 2017)

Naast de zaal met deze dradenconstructie is er een video te zien over het maken ervan en een toelichting door de artieste.
Shiota zegt in deze video zelf: "Ik gebruik de boot als symbool omdat boten mensen en tijd dragen." en ook nog: "De betekenis achter Uncertain Journey is dat ons leven een reis is".

(eigen foto 9 juli 2017)

Maar als je goed kijkt naar deze adembenemende broze constructie van rode draden zou je kunnen zeggen dat de bootjes gedragen worden door de rode draden. De bootskeletten staan op de grond en toch werden ze in mijn ervaring gedragen door de draden. En heel deze belevenis bracht mij bij een passage uit de evangeliën wanneer Jezus slaapt in een bootje terwijl het stormt en de ervaren vissers bang worden en vrezen voor hun leven. Zie Marcus 4 (37-41) en de parallelle passages bij de andere synoptische evangelies (Mattëus 8, 23-27) of Lucas 8(23-25).Als het stormt en het leven onzeker wordt is er het woord van Jezus dat de storm tot bedaren kan brengen.
Dat woord horen we niet met onze lichamelijke oren, maar doorheen een ervaring van gedragen worden door mensen, een ervaring van verbondenheid kan die storm in ons leven tot rust komen. Omdat andere mensen geloven kan ik verder leven en vooruit komen weg uit een impasse of crisis. Mijn interpretatie vond ik bevestigd bij het verhaal van de kunstenares.
De tentoonstelling in 's Hertogenbosch loopt onder de titel Between The Lines (tussen de lijnen) en als je zo tussen die draadconstructies loopt ben je inderdaad letterlijk midden tussen de lijnen. Maar voor de artieste betekent deze titel meer. In het video-interview zegt ze: "De betekenis achter Between The Lines is dat iedereen verbonden is met een lijn."

(eigen foto 9 juli 2017)

En natuurlijk word je als toeschouwer ook stil omdat de wankele bootjes van deze Uncertain Journey -installatie ook doen denken aan die honderden wankele bootjes op de Middellandse Zee waarin duizenden mensen proberen via een onzekere reis naar een veilig en zeker leven te varen.

Aanwezigheid in afwezigheid -02-

Ik wil nog even doordenken op het mysterievolle werk van Fred Eerdekens dat ik mocht ontdekken tijdens het kunstenfestival Watou 2017 (zie blogpost van 11 augustus). De grillige sculptuur die op een witte wand is bevestigd geeft zijn betekenis maar prijs dank zij een zeer gerichte belichting. Die schijnbaar willekeurige lijnen worden tot woorden. Zoals de wisselvalligheden van een mensenleven onder een bepaald licht toch een zin kunnen krijgen.

(eigen foto 2 augustus 2017)

Voor christenen is het zo dat die schijnbaar willekeurige levenslijnen te lezen zijn onder het licht van de goddelijke liefde zoals Jezus die heeft voorgeleefd. Dat is het grote werk van het dagelijkse proberen te geloven. Ontdek ik in wat er zich aandient in mijn leven een zin, een glimp van de God waarin ik geloof?
Daarvoor moet ik een inspanning doen. Ik moet proberen te geloven dat wie ik ben, wat er in mijn leven gebeurt er ergens toe doet. Bij de sculptuur van Eerdekens zien we pas zin in de schaduw die er is dank zij het onzichtbare licht.
Is al ons spreken over God niet een poging om vanuit een bepaalde lichtinval de lijnen van de mensengeschiedenis te lezen tot een samenhangend verhaal? Zijn we als mensen niet allen op zoek in momenten van eenzaamheid, afwezigheid, ontreddering, richtingloosheid een zin te maken van de puzzelstukjes die voor ons liggen? Blijft daarom niet elk mensenhart onrustig 'tot het rust vindt in U o God'(Augustinus)? Is dat niet wat gelovigen altijd weer proberen: vanuit de verhalen in de bijbelboeken en vanuit de verhalen van christenen vroeger en nu licht maken over de wirwar van de lijnen die ons leven vormen?
Dit wondere kunstwerk van Fred Eerdekens maakt ons alert om leegte en afwezigheid niet te schuwen, maar ook daar juist aanwezigheid te zoeken. Met het juiste licht kan het ons ook lukken. Dan wordt afwezigheid de prachtigste gemoedstoestand.

(eigen foto 2 augustus 2017 - locatie: brouwerij Watou)

Waar men gaat langs Vlaamse (en andere) wegen... -01-

Waar men gaat langs Vlaamse wegen,
oude hoeve, huis of tronk,
komt men U,Maria, tegen,
staat uw beeltenis te pronk.

Dit bekende Marialied heeft het over Vlaamse wegen, maar toch is het geen Vlaams privilige...
Voor deze 15e augustus: de Russisch-Orthodoxe kerk in Ukkel.