Nog tot eind augustus kan je de tentoonstelling bezoeken over 'Compassion' in het MAS in Antwerpen. Mijn bezoek vond ik in feite een soort meditatie. Doorheen de veelsoortige impulsen wordt de bezoeker voortdurend bevraagd. Je kan moeilijk niet aangesproken worden. De vragen die in elke zaal worden gesteld zijn dan ook niet van de minste.
Hulp geven of structuren veranderen zodat hulp overbodig wordt? Iemand helpen uit altruïsme of toch ook om je geweten te sussen of 'je hemel te verdienen'? Door welke voorbeelden of welke verhalen laten we ons inspireren om barmhartig te zijn voor anderen? Is helpen een evolutionaire reactie of een filosofisch/religieus geïnspireerde daad? Is het een menselijke behoefte??
 |
| (Tweemaal schilderij de barmhartige Samaritaan links : Ferdinand Hodler 1920 , rechts : Nicolaas Roosendael 1665 eigen foto) |
Bij deze laatste vraag wil ik even stil staan. De evolutiebiologen zoals we in de expo kunnen kijken naar een TED-talk van Frans de Waal, bieden een alternatief verhaal voor de religieuze oproepen tot empathie en altruïsme. We hebben geen god of God of filosofisch principe nodig omdat de mens biologisch evolueert naar compassie. Graag zou ik dit geloven, maar de evoluties in onze samenleving tonen weinig grote inspirerende tendensen naar méér medemenselijkheid. Integendeel, de oproepen tot militaire versterkingen halen elke dag weer en meer de voorpagina's van de kranten of de headlines van een radio- of TV-journaal.
De autonome mens is uit zichzelf in staat tot compassie... maar gevoelig zijn voor de nood van een ander 'omwille van die andere' is en blijft een heteronoom gegeven. Autonomie is letterlijk geregeerd worden door je eigen wetten terwijl heteronomie betekent dan een ander bepaalt wat je doet. Hierbij denk ik aan de filosoof Emmanuel Levinas. De verschijning van het weerloze gelaat van de ander doet een appèl op mijn verantwoordelijkheid en doet mij de zorg voor mezelf vergeten.
 |
| (Frans de Waal in 2006 -©Algemeen Dagblad) |
De biologische aanzetten lijken mij niet sterk genoeg om tot een meer medemenselijke samenleving te groeien, inspirerende voorbeelden en verhalen die het gelaat van de Ander altijd opnieuw onder onze aandacht brengen zullen altijd weer moeten verteld worden, zeker als we het bekijken op macro-vlak.
Wie de TED-talk van Frans de Waal over altruïsme bij dieren wil zien (16 min 52) , kan het via deze link : https://www.youtube.com/watch?v=GcJxRqTs5nk
Geen opmerkingen:
Een reactie posten