Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - het Sint Maartenskerkje van Vic - 4 -

 Voor een laatste keer laten we ons verleiden door de bijzondere fresco's in het kleine kerkje van Vic (departement Indre). Op het einde van de elfde eeuw werd de parochie van Vic bediend door monniken van de abdij van Déols, toen een machtige benedictijnerabdij vlak bij Châteauroux. Deze monniken realiseerden de fresco's in het midden van de twaalfde eeuw. Recente bronnenstudies ontdekten dat het iconografisch programma in Vic mee bepaald werd door de geschriften van een monnik van de abdij van Déols, nl. Hervé de Bourg-Dieu. Hij schreef een commentaar op het boek Jesaja, die geroepen werd om profeet te worden. Hem verscheen een engel, maar die verschijning deed Jesaja beseffen hoe klein en zondig hij was en daarom niet waardig om profeet te worden. Hij beschrijft dit visioen en zegt dat een engel met een gloeiende kool zijn lippen kwam zuiveren zodat hij klaar was voor zijn profetenwerk (Jesaja 6). Dat zien we op een fresco in het priesterkoor. 

(eigen foto)

Daarnaast is er het verhaal van de intocht van Jezus in Jeruzalem (cfr. Mt. 21; Mc. 11; Lc. 19 ; Jo. 12), op het eerste zicht geen 'logisch' vervolg op die zuivering van Jesaja. Maar in dat visioen hoorde Jesaja ook de engelen (serafijnen zegt hij) de lof van God zingen : Heilig, Heilig, Heilig, de Heer der Heerscharen. En in alle evangelieverhalen wordt verteld dat het volk Christus toezong met woorden uit psalm 118 (26) : Gezegend wie komt met de naam van de Heer. Deze twee verzen samen vormen het vaste lied in de eucharistieviering, voor de consecratie, dat we kennen als het 'Sanctus'. In de mis herdenken wij het lijden en de dood van Christus én die werden ingezet met de intocht in Jeruzalem. Zo zien we hoe deze twee scènes dan toch bij elkaar aansluiten. De priester ziet en moet eerst en vooral beseffen dat hij onwaardig is, wordt dan gezuiverd en mag dan binnentreden in het mysterie van de Verlossing (de Passie en Pasen van de Heer).

(eigen foto)

Met deze beschouwing van deze fresco's verlaten we dit prachtige kerkje van Vic, dat mede dank zij schrijfster George Sand (1804-1876) op de lijst van Franse monumenten werd geplaatst en daardoor met de nodige zorg is bejegend.

Troyes - beeldende geloofsgetuigen in de kathedraal

 In de kathedraal van Troyes zie je tijdens een bezoek hoe dit gebedshuis evolueert in de uitbeelding van het geloofsverhaal. Binnen de middeleeuwse constructie die de kathedraal is, zag ik sculpturen uit de middeleeuwen tot beelden gemaakt in deze eeuw.

Een uit steen gehouwen en gepolychromeerde beeldengroep, gemaakt midden 16e eeuw, stelt voor hoe Augustinus door Ambrosius wordt gedoopt.

(Ambrosius doopt Augustinus - eigen foto mei 2026) 

Van een andere orde is de terracotta beeldengroep "Les femmes au tombeau" gemaakt in 2011 door Christiane Boone. In alle evangelies staat dat de eerste getuigen van het lege graf vrouwen waren. Bij Mattëus zijn er twee, bij Johannes enkel Maria Magdalena en bij Marcus en Lucas zijn er drie. In Troyes zien we drie keer drie vrouwen, van donker naar licht. Donkerbruin (aards) en verslagen richting het graf, zwart en verbouwereerd voor zich kijkend naar het lege graf  en in kleur wegrennend van het graf om te getuigen.

(Les Femmes au Tombeau - Christiane Boone - eigen foto mei 2026)

Zo krijgen oude en nieuwe geloofsverbeelding een plek in dit gotische huis van gebed en ontmoeting.

Waarom hebt Gij mij verlaten? - Jezus' Pascha - 2 -

 In de literatuur zagen we in een vorig bericht hoe Kazantzakis het lijdensverhaal brengt naar onze tijd. 

Op een heel andere manier is schrijver  Christophe Vekeman (1972) ook getroffen door het passieverhaal van Jezus. Hij bleef tijdens zijn innerlijke zoektocht, die zou leiden naar een herontdekking van het christelijke geloof, via onder andere een song van Johnny Cash (When They Crucified My Lord') haperen bij het woord van Jezus terwijl hij aan het kruis hing : Eloi, Eloi, lema sabachtani. 

(©Tertio)

Nadat hij Cash hoorde zingen besloot hij: "Want dat Jezus zich verlaten voelt door God terwijl Hij aan het kruis hangt, daar gaat het juist helemaal over. Dat is wat ik nu eindelijk heb ingezien. Waar ik altijd aan die woorden over zijn door-God-verlatenheid gedacht heb als aan iets heel erg hinderlijks, iets wat mensen als ik juist belette om in Jezus te geloven, daar heb ik nu eindelijk begrepen dat juist zij het zijn, juist deze woorden en geen andere, die van het verhaal de kern vormen, en die van het verhaal van Jezus een verhaal maken voor iedereen. Pas als Hij die uitspraak doet, pas als Hij zijn vader vraagt waarom die Hem verlaten heeft, gebeurt het dat Hij, zoals het in de christelijke geloofsbelijdenis uitgedrukt wordt , 'neergedaald ter helle', pas dan wordt Hij volledig mens, dan pas wordt Hij goed en wel, afschuwelijk als het mag klinken, een gevallene, dan pas wordt Hij een geval, een geval net als wij allemaal, wij mensen, van de eerste tot de laatste.

 Dan pas wordt Hij in het aanschijn van zijn dood een mens als jij en ik, een godvergeten en door God verlaten mens die lijdt, o, die lijdt als de beesten... (...) 

Jezus was geen mens als alle mensen, Hij werd zo'n mens, aan het kruis. Toen pas, daar pas, pas dan ervoer Hij het lijden dat menselijk is, dat eigen aan het mens-zijn is, dat eigen aan een leven is waarin niet God, maar wel de zonde en de Satan een centrale positie bekleden. Juist omdat Hij door God verlaten werd, kwam zijn lijden totaal te zijn en belandde Hij echt in de hel, die de hel is van onze wereld, die de hel is waartoe elke mens veroordeeld is vanaf de dag van zijn conceptie." (uit: Vekeman, Christophe, Tot God, 2024, blz. 154-155)

Jezus' lijden en dood herdenken is ons bewust worden van zijn Godverlatenheid. Zo wordt onze ervaring van Godverlatenheid opgenomen in een ons overstijgend gebeuren, in een doorgang, een passage, een Pascha. 

Bijbelse marginalen : de dragers van de lamme man

 De verhalen in de Bijbel zijn bevolkt met honderden personages, waarvan er een aantal hoofdrolspelers zijn, te beginnen bij Adam en Eva, over Abraham, Jacob, Mozes enzovoort tot Jezus en Paulus in het Tweede Testament. Naast die hoofdrolspelers zijn er vaak anonieme figuren die echter even belangrijk zijn voor het Bijbelse verhaal.

Zo bijvoorbeeld de vier vrienden van een verlamde man die hun vriend tot bij Jezus brengen opdat Hij hem zou genezen. Bij Marcus (2, 1-12) en bij Lucas (5,17-26) lezen we dat de toeloop naar het huis waar Jezus was zo groot was, dat zij met hun draagbaar niet konden naderen. Dan maar enkele tegels gewipt uit het platte dak en hun vriend naar beneden laten glijden tot voor de voeten van Jezus.

De Noord-Ierse schrijver en Nobelprijswinnaar literatuur 1995 Seamus Heaney (1939-2013) schreef naar aanleiding van dit verhaal een vers dat de focus legt op de vier vrienden die de lamme hebben gedragen tot bij Jezus.

Als wij verlamd worden door angst of moedeloosheid (wat kunnen we in 's hemelsnaam doen tegen de kringloop van geweld in Gaza of Oekraïne of Soedan of tegen de dwaasheid en mensonterende potentaten die regeren in de VS of Rusland of Turkije of ...) , dan moeten we ook misschien gedragen worden door lichtende en moedige mensen die vanuit veerkracht en vertrouwen hun leven leven vrij van angst en tegen de wind durven staan.

Dan gebeuren er nog wonderen.

MIRAKEL

Niet degene die zijn bed oppakt en loopt

Maar diegenen die hem altijd hebben gekend

En hem binnendragen -

Hun schouders verstijfd, de pijn en de buiging diep gekluisterd

In hun rug, de handvatten van de draagbaar

Glibberig van het zweet. En niet ophouden

Tot hij vastgebonden is, kantelbaar gemaakt

En opgetild tot aan het pannendak, dan neergelaten voor de genezing.

Wees aandachtig voor hen die staan te wachten

Tot het branden van de gevierde touwen is gekoeld,

Tot hun ijlhoofdigheid en ongeloof

Voorbij is, voor diegenen die hem altijd hebben gekend.

(Heany, Seamus - in : De prangende verbeelding. Kopstukken van de naoorlogse Ierse poëzie. Gedichten gekozen en vertaald door Peter Flynn & Joris Iven. Leuven, uitg. P, 2013, blz. 72)

(houtsnijwerk Herman Falke scj
©Gerardus Magazine 2018-2)

Oproep van de engel

 In 2006 verscheen een van de laatste bundels van de Italiaanse dichteres Alda Merini (1931-2009) Cantico dei Vangeli.  Deze bijzondere dame werd door tijdgenoten-schrijvers hoog gewaardeerd (o.a. Dario Fo, Pier Paolo Pasolini, Giorgio Manganeli, e.a.)  en ze werd tot twee maal toe voorgedragen voor de Nobelprijs Literatuur. Een selectie uit deze bundel werd in 2011 vertaald door Patrick Lateur en uitgegeven door uitgeverij P (Leuven).

Daar las ik dit iets langere vers dat een mooie meditatie is bij de Paasverhalen. Hier laat de dichteres een engel aan het woord die spreekt tot de vrouwen die het lege graf ontdekken in de Paasmorgen. Zie de verschillende versies in de vier evangelieverhalen (Mc. 16 ; Mt. 28 ; Lc. 24 en Jo. 20).

(Alda Merini
©Wikipedia)

DE ENGEL

Nutteloos zijn jullie tranen :

je Almachtige Heer is verrezen

en waar zoeken jullie hem?

Jullie, vrouwen,

door zijn liefde tot leven gewekt,

zijn lievelingen,

zijn eerste volgelingen,

waarom twijfelen jullie aan de kracht

van je Heer?

Maar God heeft de stenen geschapen.

De bergen zijn stenen,

zijn het gebeente van de wereld.

En jullie dachten niet dat Gods Zoon

een steen kon verwijderen?

Toch zal uitgerekend aan jullie

de opdracht worden gegeven

aan de ongelovige apostelen te zeggen

dat de Heer zich nieuw heeft bekleed

met het vlees van de verrijzenis,

dat een ander lichaam is

waarin je vingers

en je ogen weg zullen zinken.

Jezus hield op met bloed te storten:

hij zal enkel parfum schenken en zaligheid.

Maar jullie zijn geschrokken van dit wonder,

omdat jullie nooit de dood hebben begrepen.

Jullie hebben nooit je Jezus begrepen.

Ga naar de vier windstreken en schreeuw het uit

dat God voor jullie de poorten van de hemel heeft geopend

en jullie zullen opstijgen met hem

in je stoffelijk overschot:

ook je lichaam is heilig geworden

want vervuld van nieuwe transcendentie.

(uit: Merini, Alda, Canticum evangelicum. Vertaald door Patrick Lateur, uitg. P, Leuven, 2011, blz.71)

Pascha ingaan met H.I.F. von Biber - kruisiging van Jezus

 In het vorige bericht kon je al kennismaken met de Rozenkranssonates van de barokcomponist Heinrich Ignaz Franz von Biber (1644-1704). Met een virtuoos vioolspel wordt de luisteraar uitgenodigd om te mediteren over bepaalde Bijbelse passages. Op deze Goede Vrijdag luisteren we naar de 10e sonate uit de reeks, rond het verhaal van de kruisiging (cfr. de passieverhalen in de vier evangeliën). Naast het lijden van Christus zelf en het mee-lijden van Maria en Johannes, lijdt de natuur ook mee volgens het evangelie van Matthëus ( 27, 45-56) met algehele duisternis op het middaguur en een aardbeving. Je kan deze aardbeving als het ware mee horen bij Biber met als heftig contrast dan een stille passage die de rouw en de dood suggereren. 

Bij het overdenken van het lijden van Christus is het goed ook te denken aan het lijden van zovele slachtoffers van geweld, martelingen en oorlog waar ook ter wereld op deze eigenste dag.

We horen Lina Tur Bonet met het ensemble MUSIca AlcheMIca; duur : 9min.04sec.

Welke Bijbel lezen we?

 De zwarte Zuid-Afrikaanse dichteres en domineesdochter Koleka Putuma (°1993) probeert in haar debuutbundel "collectief geheugenverlies" (uitg. Poëziecentrum, Gent, 2020, vertaling door Ludo Abicht) de complexe situatie van haarzelf en van haar land te ontwarren. Haar streng protestantse opvoeding zorgt voor een moeilijke relatie ten aanzien van 'god', temeer omdat ze lesbisch is. Vele gedichten tonen de contradictorische gevoelens en gedachten die ze heeft als het religie betreft.

(profeet Elia
icoon abdij Tongerlo)

In een lang gedicht met als titel "water" komen vele lijnen samen bij een herinnering aan hoe zij met familie en vrienden op oudejaarsavond naar het strand gaan. Er komen associaties met o.a. het doopsel en met de kolonisatie en met de slaventransporten over zee. Op Youtube kan je de dichteres dit gehele gedicht horen uitzeggen in het Engels, de taal van haar verzen. 

Hieronder licht ik een korte passage uit die mij ontroert en die vragen stelt waar je niet zomaar onderuit kan komen . 

WATER

(...)

Maar jullie willen alleen maar die bijbel verstaan die bij jullie agenda past.

Jullie zijn zo vrij geweest het begrip God te koloniseren,

God een geslacht en een huidskleur te geven,

en een naam in een taal waarvoor we onze mond moesten verdraaien.

Godslastering is slavernij in het evangelie wikkelen en dat vrijheid noemen.

Godslastering is zien dat mijn mensen hetzelfde evangelie gebruiken om elkaar tot slaaf te maken.

Sinds de tijd van Elias zijn we geprogrammeerd om voor blankheid te knielen,

en we zijn er niet eens zeker van dat Elias wel heeft bestaan,

omdat wie de Bijbel ook schreef ons er niet bij rekende.

Maar ik wil liever bestaan in dat God-deloos heilige boek

dan in de geschiedenisboeken die de waarheid niet vertelden.

Over ons.

Voor ons.

Namens ons.

(...)

(uit: collectief geheugenverlies, blz. 95-96)

Ontroerend hoe de ik-figuur in haar activisme toch liever wil bestaan in dat heilige boek, dat blijkbaar toch méér waarheid vertelt dan in die andere geschiedenisboeken. Haar geloofszoeken confronteert ons, op een gelijkaardige manier als de profeten uit het Eerste Verbond en Jezus in de evangeliën, met de grote vraag: is de God die we aanroepen niet een God op onze maat???

Hieronder de link naar  het gedicht voorgedragen door de dichteres zelf. De aangehaalde passage vind je van 4min48  tot 5min34.

Stabat Mater : Maria in de passietijd - 3 -

 

De Oekraïense fotograaf Boris Mikhailov maakte in de jaren 1995-1998 een reeks foto's die de naam 'Case History' meekreeg. Daklozen poseerden voor hem in hun dagdagelijkse omgeving. Een deel van de foto's werd de aparte 'Requiem'-reeks, waarin hij zijn modellen vroeg te poseren in een houding die teruggaat op de klassieke christelijke iconografie. Deze mensen zijn veelal naakt en tonen hun gekwetste, gebroken lichaam, zoals Christus zijn wonden toont in de klassieke iconen en schilderijen over Zijn lijden.

Hieronder een van die foto's die doet denken aan kruisafnemingstaferelen in de schilderkunst. Ik zag deze foto op heel groot formaat in de tentoonstelling "The Problem of God" (Düsseldorf, 2015) samen met andere foto's uit de Requiemreeks. Dat grote formaat maakt dat deze personen worden gepresenteerd als zijn zij heiligen of heersers.

(©Boris Mikhailov)

De geportretteerde daklozen stemden uitdrukkelijk in met deze foto's en met het feit dat ze zouden tentoongesteld worden. Hun kwetsbaarheid wilden ze bewust delen met anonieme anderen.

De museale voorstelling van deze daklozen in de volle 'glorie' van een groot(s) portret wekt bij vele toeschouwers ongemak en soms zelfs ergernis op. Dakloze marginale mensen krijgen een status van heilige of held en worden in hun breekbare maar tegelijk zuivere menselijkheid getoond. 

Deze hedendaagse piëta confronteert ons met de actualiteit en de uitdaging van het lijdensverhaal van Jezus. Jezus sterft nu, anno 2021. Jezus is nu, anno 2021, dakloos en gekwetst. Jezus kijkt ons nu, anno 2021, aan met een vragende, lijdende blik.

Wie is nu, anno 2021, als Maria, die de arme, de naakte, de dakloze ondersteunt? 

Bemin uw naaste als uzelf: opdracht in covid-19 tijden

Ik bezoek geregeld de website van de Nederlandse 'cultuurtheoloog' Frank Bosman, omdat hij op een doordringende en soms eigenzinnige manier als gelovige de dialoog aangaat met onze hedendaagse samenleving en cultuur. 

(kathedraal van Girona - mei 2014)

In deze corona-tijden biedt hij heel regelmatig korte of langere bedenkingen. Zo vond ik in deze podcast een voor mij toch aansprekend antwoord op de vraag die velen zich stellen: hoe moet dat nu in deze tijden... We worden vanuit het evangelie opgeroepen om de zieken te bezoeken en te ondersteunen, om te helpen en noodlijdenden nabij te zijn, maar de overheden verbieden ons dat.
En dan? Klik op deze link.
https://frankgbosman.wordpress.com/2020/03/28/de-h-corona-en-de-christelijke-zelfliefde/

Mijmeren na de film: The Two Popes - een vervolg

De Netflix-film "The Two Popes" focust zich op de twee totaal verschillende persoonlijkheden van de twee pausen, de vorige paus Benedictus enerzijds en de huidige paus Franciscus anderzijds. 
Een van de meest ontroerende momenten is het moment waarop Bergoglio beseft dat hij een kansmakende kandidaat is om Benedictus op te volgen. Hij ziet dan terug hoe hij als overste van de Argentijnse jezuïeten zijn dappere kritische ordegenoten niet heeft gesteund. Deze 'verloochening' en zijn latere 'bekering' naar een meer consequente keuze tegen de onderdrukking van leger en bedrijven brachten mij naar de figuur van de 'eerste' paus, Petrus, die ook zijn Heer had verloochend -tot drie maal toe- [zie evangelieverhalen Mat.26, Mc.14, Lc.22 en Joh.18] en de subtiele herinnering eraan door Jezus die Petrus na de Verrijzenis tot drie maal toe zal vragen of hij Jezus lief heeft [Joh. 21,15-17]. 

Dit verhaal geeft te denken hoe anders Christus kijkt naar onze categorieën 'goed' en 'kwaad', 'recht' en 'onrecht', 'juist' en  'fout'. Dat verhaal mogen we lezen als een spiegel voor onszelf : hoe denken wij over misdadigers die hun straf hebben uitgezeten en terug in de samenleving terecht komen? Hoe stevig staan wij in onze schoenen als wij anderen veroordelen omwille van 'fouten'???

De genade van de troost - verder denken bij een essay van Bernard Dewulf - 02

De  schreef in De Standaard Weekblad publiceerde op 23 juni 2018 een essay van de Vlaamse schrijver Bernard Dewulf  over de troost. Mede aanleiding is het kunstenfestival Watou 2018 dat nu loopt rond het dubbelthema verlangen en troost. Over verlangen heeft Dewulf al veel eerder een essay gepleegd, dat ik in deze blog verder heb doorgedacht. Zie de blogposts van 12, 15 en 18 december 2017. Nu dus een soort tweede luik over de troost.

In een vorige blogpost ben ik Dewulf gevolgd op zoek naar een soort definitie van wat troost is door de verschillende gedaanten heen. Na zijn verkenning van de soorten troost komt hij bij zijn meest fundamentele verwachting: troost moet geloofwaardig zijn, en dan vindt hij dat -in zekere zin- feiten het meest geloofwaardig zijn. De feiten onder ogen zien, "proberen erbij te zijn en het te blijven zien. Als je wegkijkt heb je zelfs het zien niet gehad." Zo citeert hij Herman de Coninck. Voorwerpen, dingen bieden daarbij voor hem meest troost want tegelijk kijk je via de dingen niet weg van de pijn, de frustratie of het gemis en tegelijk ervaar je hoe dingen onverschillig zijn t.a.v. pijn. Die onverschilligheid is voor de schrijver een soort voorbeeld voor onze eigen houding.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij uitkomt  bij twee reuzen uit de Westerse moderne literatuur, nl. Albert Camus (Nobelprijs 1957) en Samuel Beckett (Nobelprijs 1969). Camus schreef over Sisyphus die eindeloos een zware rots een berg oprolt maar elke dag zijn werk moet herbeginnen. Een troosteloze bezigheid, een troosteloze figuur, zo lijkt het.

(Albert Camus)

Voor Camus  is Sisyphus echter een held die juist uit zijn uitzichtloze situatie kracht put. Via deze omweg vindt Dewulf bevestiging voor zijn troost van het pessimisme. Pessimisme is voor hem geruststellender dan optimisme. "In pessimisme geloof ik." poneert hij. Als geluk het hoogste nastrevenswaardige goed is, dan is het inderdaad beter om niet al te optimistisch te zijn, want dat geluk blijkt niet zo maakbaar te zijn als we zouden willen.  Dan klinkt het logisch dat Camus uitkomt bij volgende schets van ons menselijk bestaan als  "dat huwelijk van de geest die verlangt en de wereld die teleurstelt".  Verlangen en frustratie zijn grote drijfveren in elk mensenleven. Maar wat verlangen we? Wat is de grond van onze frustratie? Een wereld die zich plooit naar onze handen maar wat als dat niet lukt? Is dat niet heel scherp gesteld wat ons wordt voorgehouden? Is ons leven dan pas 'gelukt' wanneer alles rond ons zich naar ons plooit?  Voor mij als christen vind ik evenwel niet dat geluk het na te streven doel van mijn leven is of zou moeten zijn. Een gelukkig en geslaagd leven is ons door Christus niet voorgeleefd, integendeel: lijden, vernedering, pijn werden Hem niet bespaard, dus waarom zou ik als leerling meer en beter verdienen dan de Meester? Die gedachte laten doorsijpelen in mijn leven biedt troost, een soort troost die haaks staat op het 'pessimisme' van de filosofen en moderne schrijvers.

Om de kloof tussen verlangen en teleurstelling, tussen geest en wereld te dichten komt Dewulf dan

(Samuel Beckett)

uit bij Samuel Beckett: "I can't go on. I'll go on." Deze paradoxale nevenschikking biedt hem een uitzicht op een soort chronische troost. "Ik kan niet verder. Ik ga verder." Is dat niet de paradox van het leven. Jezus zegt over zichzelf dat Hij het Leven is. Dus moet het ons niet verwonderen dat dit paradoxale denken in het evangelie veelvuldig terugkomt. "Als de graankorrel niet sterf, kan hij geen vruchten dragen." "Wie zijn leven verliest, zal het vinden." en nog vele andere Jezus-woorden drukken deze paradox uit. En de filosoof Ruud Welten stelt juist dat deze paradoxale levenservaringen de grond zijn voor elke godservaring. Zie zijn boek: Als de graankorrel niet sterft. Een filosofische archeologie van openbaring. (uitg.Klement, 2016). Zie ook de videopodcast met deze link :https://media.eur.nl/Mediasite/FileServer/2fa71667-5d89-4131-b70d-d2cac9fa99c1/Presentation/7a41941cadb0486f8dd2cb5a81ec90531d/videopodcast.mp4. Daar kan je zien en horen hoe Welten zijn centrale idee uitwerkt. (Op 6min.50 sec. begint de inleiding door de rector van de Erasmus Univeristeit Rotterdam, op 10 min. 15 sec. begint Welten zelf aan zijn oratie).

Het is ontroerend om zien hoe Dewulf poogt die bres tussen pijn en troost te dichten, tussen geest en wereld, tussen verlangen en de frustratie van haar onvervulbaarheid. Zijn woorden tasten en zoeken en dat alleen al is voor mij een troostende leeservaring.
(einde tweede deel)

Kairos Castle

In het kasteel van Gaasbeek loopt nog tot 18 juni een mooie tentoonstelling met als titel: Kairos Castle, de kunst van het juiste ogenblik. Het Griekse woord kairos staat voor de god van het juiste ogenblik. De filosofe Joke Hermsen heeft een mooi parcours opgemaakt rond het thema van het 'juiste ogenblik', het ogenblik dat inspiratie, creativiteit, inzicht, verandering biedt. Tijd die er toe doet. Haar benadering is filosofisch, maar tijd speelt ook een belangrijke rol in de bijbel en in het christelijke denken.

In het Nieuwe Testament komt het woord kairos meerdere keren voor, volgens sommige bronnen 86 keer, volgens andere 81. Als dit woord wordt gebruikt is het opletten: het gaat over tijd die er toe doet. Ik ga geen vergelijkende studie maken over deze verschillen in telling, maar ik kies twee passages waar de term kairos wordt gebruikt en die iets zeggen over tijd die er toe doet.

(video-installatie "Expecting"
van Pipilotti Rist
eigen foto 9 mei 2017)

De eerste passage vertelt over het begin van het optreden van Jezus in het oudste evangelie. Ik citeer uit de KBS-vertaling van 1975. Marcus 1,15: "Jezus zeide: De tijd(kairos) is vervuld en het Rijk Gods is nabij; bekeert u en gelooft in de Blijde Boodschap."  En de tweede passage is een stukje uit een twistgesprek van Jezus met Farizeeën en Sadduceeën die vroegen dat Jezus een teken zou geven als bewijs van zijn Messiaanse zending. Matteüs 16,3: "(Jezus antwoordde): 'En bij zonsopgang (zegt ge): vandaag komt er storm, want het rood van de hemel ziet er onheilspellend uit! Dus het aanzien van de hemel weet ge wel te beoordelen; kunt ge het de tekenen der tijden (kairos) dan niet?"

Hoe schatten wij de tijd in?  Waar zien wij hoe het Goede Nieuws van Jezus reeds is vervuld?  Staren wij ons blind op de cijfers van de kerkgangers of zien we dat de god van Jezus ook werkzaam is in het vele goede dat gebeurt onder mensen bij de vrijwillige opvang van vreemdelingen en vluchtelingen, gevangenen en ouderen, bij verplegend personeel en verzorgend personeel dat zieken of bejaarden of mensen met een beperking menselijk en met warmte behandelen ondanks tijdsdruk en werkdruk? En vul maar aan... Het woord kairos in de evangeliën versta ik dan als een oproep om gevoelig en open te staan zodat we in wat er gebeurd rond ons zien hoe God er is als de aanwezige Andere die in ons leven een plaats wil krijgen. En hoe we vanuit dat zien tot handelen komen.

De tentoonstelling in Gaasbeek is misschien wel een mooi teken van de tijd omdat ze een vraagteken plaatst bij de macht van chronologische tijd die alles vermaalt tot louter meetbaarheid, productiviteit en consumptie.