Cultus

 Nog tot 30 september kan je in Lo-Reninge een literaire kunstroute ontdekken. In het centrum van Lo en in de kerken van de deelgemeentes Noordschote, Reninge en Pollinkhove zijn er telkens "duo's " opgesteld waarbij teksten geplaatst worden tegenover beeldende kunstwerken. Het samenbindende thema is : CULTUS over de afgoden van nu. De hedendaagse afgoden zijn dan volgens de curatoren Ilke en Uschi Cop het dwingende schoonheidsideaal, de alomtegenwoordige digitale wereld, de obsessie met autoritarisme en rituelen... 

Ik bezocht onlangs Lo en zag er acht van de dertien duo's. Voor mij waren niet alle duo's even geslaagd. Ondanks de onevenwichtige kwaliteit kon ik wel geïnspireerd worden door een aantal werken (literair of beeldend).  Het is prikkelend om te zoeken hoe sommige woorden en beelden zijn samengebracht. 

(eigen foto)

In de duiventoren van de voormalige abdij is een video te zien van Sofie Muller 'Barbara'. De heilige Barbara, patrones van brandweerlieden en mijnwerkers is meestal afgebeeld met een palmtak (symbool van marteldood) en een toren. In de duiventoren zien we een beeld van de heilige die langzaam door vuur wordt aangetast. Een object van verering wordt tot een verkoold overblijfsel... 

Het vers van Sarah De Koning daarbij alludeert op de verering en het vuur en op het hout waaruit de sculptuur is gemaakt. In haar titelloze vers associeert ze en slingert van de ene metafoor naar de andere. Uit dat gedicht lees je hier de eerste strofe. 

vraag mij, vanuit mijn brand vraagt mij

een gekrompen vonk in een tak slaapt

een fossiel in een steen

vraag mij licht in de lamp die denkt

nat te zijn van een nacht, dieponderdonker-duisternacht

en een lengte van zwart, gedenkt mij

Wie in de Westhoek is of er passeert, kan dit parcours zeker bezoeken. Er is altijd iets te ontdekken en te genieten in dit kleine stadje midden 'le plat pays'.

God is er ...

In de loop der eeuwen zijn er massa's boeken geschreven om te bewijzen dat God bestaat of om te bewijzen dat hij één groot verzinsel is. Maar de 'ongelovigen' vinden niets van al die godsbewijzen en de 'gelovigen' menen dat die Godontkenners er helemaal naast zitten.  Natuurlijk valt God niet te bewijzen op een natuurwetenschappelijke manier, waardoor priester Georges Lemaître zonder in geloofsnood te komen, kon bijdragen aan de theorie van de oerknal. Geloven is ook van een totaal andere orde dan de positieve wetenschap, maar dat lijken vele mensen te vergeten of onder de mat te schuiven.

Zoals filosoof Simon Truwant in zijn goede boek "De waarheid heeft vier gezichten" (uitg. Houtekiet, 2025) stelt, is de waarheid niet te herleiden tot enkel cijfers en wiskundige of chemische formules. Andere benaderingen van de werkelijkheid hebben evenveel recht op hun plaats in een publiek debat. 

Dichters en kunstenaars weten al altijd dat er meer is dan de cijfertjes van de positieve wetenschap. Dichter Willem Jan Otten (1951) blijft haperen bij een zin uit de profeet Jesaja waarin die God laat antwoorden op de verzuchting van de ballingen alsof God hen zou vergeten hebben : "Kan een vrouw haar zuigeling vergeten, zich niet ontfermen over het kind van haar schoot? Al zou zij die vergeten, ik vergeet jou niet! Zie, in mijn handpalmen heb ik je gegrift." (Jes. 49, 15-16). In zijn gedicht maakt Otten ook allusie op de leer van de kerk over de 'presentia realis' die stelt dat Jezus werkelijk aanwezig is in de geconsacreerde hostie en wijn. 

Het gedicht van Otten biedt stof tot meditatie en prikkelt tot openheid, zowel voor de gelovige als voor de ongelovige. 

(Jules De Bruycker : Interieur Sint-Niklaaskerk Gent tekening 1936 - ©The Art Couch)

Hoe wij in de handpalm neergeschreven zijn,

ik heb het nog niet grondig onderzocht.

Wel schat ik dat het om iets draadloos'gaat.

Zodra het een van ons alhier te gortig wordt,

bijvoorbeeld in de basiliek de diepdemente vrouw

die, met een tissue en een eeuwigheid te laat,

geschilderd bloed poogt weg te vegen van een houten

wreef, dan gloeit van haar, die niets meer weet,

de naam op in de palm van de hand. Die voelt,

vermoedelijk, hoe koel van lieverlee zijn vlees,

hoe weinig zijn presentia reëel nog scheelt

van onderzodenklam en onverrijsbaar zijn,

en weet: dat ik besta is dat zij streelt.

(uit: Hotel Parnassus. Poëzie van dichters uit de hele wereld., uitg. De Arbeiderspers, Amsterdam, 2004, blz. 69)

Pius XI en Leo XIV ... een eeuw verschil

De katholieke jeugdbeweging K.S.A. (katholieke studenten actie) bestaat in 2028 honderd jaar en als oud-provinciaal secretaris werd mij gevraagd om bij te dragen aan een boek over honderd jaar K.S.A. In een eerste tekst, die nooit het boek zal en moet halen was ik verwonderd over de grote veranderde benadering van de samenleving door 'Rome' over die voorbij honderd jaar. Hier wil ik met u, lezer, deze verwondering delen.  

De jaren twintig van vorige eeuw worden soms wel de 'roaring twenties' genoemd of de 'wilde jaren', met economische heropleving na de catastrofe van de eerste wereldoorlog en met een mondialisering die voelbaar werd voor steeds meer mensen dank zij onder anderen auto's, de radio, de film en populaire muziek (met 78 toerenplaten). Ondertussen zijn de jaren twintig van deze eeuw opnieuw wel 'roerig' te noemen en is er een nieuw soort mondialisering bezig door de technologische (r)evoluties met AI en alomtegenwoordigheid van de computer in allerlei gedaanten en een nieuw soort mondialisering met de klimaatverandering, de ontwrichting van de politiek en de polarisering. 

Eind 1922 publiceerde de toen nieuwe paus Pius XI de encycliek 'Ubi Arcano Dei Consilio' (in de ondoorgrondelijke ontwerpen van God) met een oproep aan de katholieken zich te verzetten tegen de secularisatie via onder anderen het uitbouwen van de Katholieke Actie, een duidelijke positionering van de kerk binnen de maatschappij en het verwerpen van de moderne gedachtenstromingen. Een verdedigende en strijdende houding 'tegen'... De titel van de encycliek focust op een goddelijk plan en op de eerste plaats van de kerk in de samenleving. De priesters die de Katholieke Actie moesten organiseren in de lijn van de pauselijke brief, riepen op om 'Vlaanderen te hernieuwen in Christus'.

Midden de huidige jaren twintig was in 2026 de eerste encycliek van paus Leo XIV  'Magnifica Humanitas' (Schitterende mensheid) een oproep om de menselijke waardigheid hoog te houden midden de digitale storm die over de wereld raast. Een uitnodigende houding 'voor'... De titel van de encycliek legt een heel andere klemtoon en focust op de mens en zijn roeping in de wereld. 

De dogmatische benadering van het geloof werd tijdens het tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) omgeturnd naar een benadering waarbij de figuur van de God-mens Jezus Christus meer op de voorgrond trad, voor sommigen té veel. Maar deze houding sluit naar mijn bescheiden inzicht beter aan bij de evangelische boodschap. De mens Jezus en onze relatie met Hem zijn heel iets anders dan het volgen van een doctrine en op het einde van de rit zullen we geen examen krijgen over de catechismus. 

Sporen van het Rijke Roomse Leven ...

 Tijdens de zomermaanden is het dorp Watou, nabij de grens met Frankrijk in het 'diepe' West-Vlaanderen, de plaats voor een kunstenfestival waarin poëzie en beeldende kunsten samen komen. Ieder jaar is ook de plaatselijke parochiekerk Sint-Bavo een van de festivallocaties. Deze kerk getuigt in architectuur en aankleding van een lange geschiedenis met veel vroomheid en steunende mecenassen.

Nu laatst vielen mij de offerblokken op, ingemetseld in de laatste pilaren (dichtst bij de uitgang) met hun specifieke intenties. 

Ik vermoed dat daar de laatste (tientallen) jaren geen euro(cent) meer is gedeponeerd. Stille getuigen van oude vroomheidspraktijken, waarbij je moeilijk een glimlach kan onderdrukken, vooral de lafenis van de gelovige zielen.

(eigen foto's - kerk St. Bavo Watou juli 2026)

Verdrinken in de melkweg

 Op vakantie buiten het lichtmorsende Vlaanderen kan het gebeuren dat we de sterrenpracht ontdekken in een donkere nacht, eventueel na een lange kleurrijke zonsondergang. Die intense ervaring bracht én brengt mensen tot een besef van nietigheid, 'een kiezel in de diepte van de azuren hemel' volgens de Griekse dichter Elytis (1911-1996 ; Nobelprijs literatuur 1979) of zoals de psalmendichter eeuwen geleden schreef : "Als ik kijk naar de hemel, het werk van uw vingers, de maan en de sterren die Gij hebt bevestigd, wat is dan de mens, dat Gij aan hem denkt, de zoon van Adam, dat hij U ter harte gaat." (vertaling door Oosterhuis en van der Plas).

De dichter Felix Timmermans raakte ook begeesterd door de avondpracht en de stilte van de nacht en de hemelpracht van de sterren in zijn bundel Adagio (blz 27, uitg. Standaard Uitgeverij, 1981).

Een stilmakende meditatie, een uitnodiging tot verwondering en vertraging, een stamelend gebed... hoe je het ook noemen wilt.

Waar de zon is heengegaan

wordt de hemel goud bemaald,

met het goed der regenbogen

vol gegoten en bestraald.

Heel den einder zegepraalt !

Hoor of er geen engelenstemmen,

harpen of bazuinen gaant !

Doch de stilte, haast beklemmend,

blijft om d'hoge bomen staan.

't Feest verkwijnt, de kleuren slinken. . .

Alles heeft daar naar gewacht.

D'aarde slaapt vol donkre kracht,

milde sterren blinken

en de melkweg nevelt zacht.

'k Voel mij diep in God verdrinken

Ach, hoe heilig is de nacht.

(kust departement Manche september 2012 - eigen foto)

Los Domingos - De zondagen -film over roeping

 In een vorig bericht heb ik reeds de boeiende, respectvolle, open film over een religieuze roeping anno nu aangekaart. Ik kom graag nog even terug op 'Los Domingos' omdat een lied van de Australische dichter, singer-songwriter Nick Cave prominent meespeelt en nog in mijn hoofd blijft spelen. De hoofdfiguur Ainara is lid van een jeugdkoor waar ze ook een vriendje heeft en we zien dit koor bij het instuderen van het lied "Into  my arms" waarin afscheid, liefde en vertrouwen vertolkt worden.

Hierbij kan je dit lied beluisteren.

En net de dag dat ik de film zag, was er op de Plint Poëziekalender een vers van Bette Westera dat nauw aansluit bij het zoeken naar wat een roeping is of kan zijn en welke plaats geloof kan/mag innemen in ons leven.

ZONDER TWIJFEL

Zonder wegen geen verdwalen.

Zonder zon geen lelijk weer.

Geen gezondheid zonder kwalen

en geen minder zonder meer.

Geen beneden zonder boven

en geen achter zonder voor.

Zonder twijfel geen geloven.

Zonder stilte geen gehoor.

(uit : Dichter nr. 20 , blz. 94 - uitg. Plint)

Zo blijft de film bij mij nog naneuriën.

Wat krijgen we nu? Een film over roeping!

Op dit moment loopt in de art cinema's in Vlaanderen de bijzondere en intelligente Spaanse film 'Los Domingos'. Daarin zien we hoe een meisje, Ainara, op het einde van haar middelbare school wil intreden in een contemplatief slotklooster en hoe haar omgeving daarop reageert. 

Hoe zou jij reageren mocht je dochter of je nicht of je vriendin meedelen dat ze zich geroepen voelt tot een besloten leven van gebed, gehoorzaamheid en soberheid? Is dit meisje op zoek naar troost omdat haar gelovige moeder nog niet zolang geleden is overleden? Wordt ze geïndoctrineerd door de nonnen van het klooster waar ze heen wilt? Is ze nog niet te jong en moet ze niet eerst 'de wereld' leren kennen, het uitgangsleven als student en de liefde van een jongen? Zou ze haar intellectuele talenten niet beter inzetten voor een verantwoordelijke studierichting en job? Is ze niet 'gek' en moet ze niet psychiatrisch behandeld worden? 

(still uit de film Los Domingos)

Met al deze vragen worstelen de personages in de film. De regisseur Alauda Ruiz de Azua toont de groeiende familiale spanningen rond Ainara zonder zelf een duidelijk standpunt te verdedigen pro of contra de keuze van het meisje. De jonge actrice Blanca Soroa weet op een subtiele manier met blikken en kleine gebaren de twijfels, de religieuze en andere verliefdheid, het zoeken naar erkenning en respect over te brengen. Een sterke scène is het wanneer Ainara na de uitvaart van haar grootmoeder in de kerk haar verwarring wenend en verwoordt via het gebed van overgave van Charles de Foucauld. Haar tante, een vurige atheïste, probeert tevergeefs haar nichtje op andere gedachten te brengen, maar ziet ook hoe Ainara innerlijke rust en geluk vindt in het religieuze. Haar vader is ook vertwijfeld maar wil voor alles dat zijn dochter gelukkig is.

Zonder grote gestes doet de film ons nadenken over persoonlijke vrijheid, tolerantie, conformisme, indocrinatie en het intieme geloofsproces van (jonge) mensen. 

Gelovigen zowel als ongelovigen worden aangesproken in deze film omdat hij juist met veel respect de verschillende standpunten in beeld brengt. Voor mij een absolute aanrader en een verademing omdat er niet geschermd wordt met het grote gelijk.