Een gebed aan zee

 De in Amerika geboren Nederlandse dichter Lloyd Haft (1946)heeft het boek der psalmen bewerkt tot eigenzinnige verzen. Soms staat zijn versie dicht bij het origineel, soms is het een heel vrije herdichting. 

In deze vakantieperiode zijn velen aan zee en daarbij dacht ik aan dit gebed/vers.

(eigen foto juli 2017)

Zo hier staat hij zoals de psalmdichter bij de zee 

en al kijkend over deze oneindige 

altijd andere oneindigheid 

die voor hem zoals voor de psalmdichter 

veellagig spreekt over 'God',

herschrijft hij psalm 93.

NAAR PSALM 93

Is zoveel luister

niets dan kleed?

Als dit uw hulsel is -

hoe sterk moet u dan schuilen!

Sterk is ook de aarde,

eeuwig haast als u:

vanouds is hier de plaats waar u

zou kunnen komen.

Golven slaan,

razen omhoog,

raken u niet :

uw stilte

die niemand ziet, ligt hoger.

Over de golven uitziend

denk ik aan de velen

die hier al ongehoord van u getuigden.

Ook ik getuig: onwankelbaar

is uw verborgenheid.

(uit: Haft, Lloyd, De psalmen in bewerking. Amsterdam, Uitg. Querido, 2003, blz. 102)

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - het Sint Maartenskerkje van Vic - 4 -

 Voor een laatste keer laten we ons verleiden door de bijzondere fresco's in het kleine kerkje van Vic (departement Indre). Op het einde van de elfde eeuw werd de parochie van Vic bediend door monniken van de abdij van Déols, toen een machtige benedictijnerabdij vlak bij Châteauroux. Deze monniken realiseerden de fresco's in het midden van de twaalfde eeuw. Recente bronnenstudies ontdekten dat het iconografisch programma in Vic mee bepaald werd door de geschriften van een monnik van de abdij van Déols, nl. Hervé de Bourg-Dieu. Hij schreef een commentaar op het boek Jesaja, die geroepen werd om profeet te worden. Hem verscheen een engel, maar die verschijning deed Jesaja beseffen hoe klein en zondig hij was en daarom niet waardig om profeet te worden. Hij beschrijft dit visioen en zegt dat een engel met een gloeiende kool zijn lippen kwam zuiveren zodat hij klaar was voor zijn profetenwerk (Jesaja 6). Dat zien we op een fresco in het priesterkoor. 

(eigen foto)

Daarnaast is er het verhaal van de intocht van Jezus in Jeruzalem (cfr. Mt. 21; Mc. 11; Lc. 19 ; Jo. 12), op het eerste zicht geen 'logisch' vervolg op die zuivering van Jesaja. Maar in dat visioen hoorde Jesaja ook de engelen (serafijnen zegt hij) de lof van God zingen : Heilig, Heilig, Heilig, de Heer der Heerscharen. En in alle evangelieverhalen wordt verteld dat het volk Christus toezong met woorden uit psalm 118 (26) : Gezegend wie komt met de naam van de Heer. Deze twee verzen samen vormen het vaste lied in de eucharistieviering, voor de consecratie, dat we kennen als het 'Sanctus'. In de mis herdenken wij het lijden en de dood van Christus én die werden ingezet met de intocht in Jeruzalem. Zo zien we hoe deze twee scènes dan toch bij elkaar aansluiten. De priester ziet en moet eerst en vooral beseffen dat hij onwaardig is, wordt dan gezuiverd en mag dan binnentreden in het mysterie van de Verlossing (de Passie en Pasen van de Heer).

(eigen foto)

Met deze beschouwing van deze fresco's verlaten we dit prachtige kerkje van Vic, dat mede dank zij schrijfster George Sand (1804-1876) op de lijst van Franse monumenten werd geplaatst en daardoor met de nodige zorg is bejegend.

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Sint Maartenskerkje van Vic - 3 -

Nog een keer  kijken we nog rond in het romaanse dorpskerkje van Vic (departement Indre) en zijn bijzondere muurschilderingen.

Nu zien we enkele scenes die ook door de gewone gelovigen gemakkelijk konden worden gezien vanuit het kerkschip. De Bijbelse taferelen staan op de grote muur die schip van priesterkoor scheidt terwijl St. Martinus op de rechterzijmuur te zien is.

De tronende Christus wordt bovenaan geflankeerd door de apostelen links en rechts van hem. Onder die apostelreeks zijn een aantal verhalen te zien uit het zogenaamde 'kindsheidsevangelie'. Dit wil zeggen over de geboorte wat er kort daarvoor en daarna gebeurde. 

Naar het altaar kijkend zien we rechts onder de apostelen twee scènes met Maria in de hoofdrol. Er is helemaal rechts het bezoek van de engel Gabriël aan Maria zoals het te lezen is in het evangelie van Lucas (1, 26-38) en dat we ook kennen als de 'boodschap aan Maria'. Links daarvan is er een minder bekend verhaal uit een apocrief tekst, nl. het proto-evangelie van Jacobus. Daarin wordt vertelt dat wanneer ontdekt werd dat Maria zwanger was, zij zich moest rechtvaardigen voor de hogepriesters en schriftgeleerden. De vinger die terechtwijst en de onderdanige Maria.

(eigen foto )

Aan de linkerkant staat onder een deel van de apostelen het kindje Jezus centraal, met rechts hem zittend op de schoot van Maria alsof hij op een troon zetelt, boven hem de ster die de wijzen uit het oosten de weg toont naar de Heiland. Onmiddellijk bij Maria en Jezus vallen herders op hun knieën neer terwijl achter hen de drie koningen of wijzen op hun paarden het kerstekind naderen. Picturaal valt het op hoe de schilder twee paardenpoten laat de boord van het tafereel doorbreken.

(eigen foto)

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Sint Maartenskerkje in Vic - 2 -

 In een vorig bericht werd je al binnengevoerd in het romaanse kerkje van Vic (departement Indre). Laat ons nu even dichter een aantal fresco's bekijken. Een groot deel van de beschilderingen waren niet zichtbaar voor de gelovigen, want ze vulden de muren van de ruimte tussen de gelovigen en de absis met het altaar, dat is een soort priesterkoor. Dus vele van die fresco's waren bedoeld als meditatiestof voor de priester en diaken.

Deze reeks muurschilderingen vormen een soort stripverhaal en een van de hoofdthema's is het lijdensverhaal van Christus, met de intocht in Jeruzalem op palmzondag, het laatste avondmaal met voetwassing en aankondiging door Jezus van het verraad van Judas, de kruisiging en kruisafneming. Bij momenten slaagt de schilder er wonderwel in om emoties te suggereren.

De scene van het Laatste Avondmaal toont wat we lezen in het evangelie van Mattheüs : " 's Avonds gingen Jezus en de leerlingen samen eten. Onder het eten zei Jezus : 'Luister goed naar mijn woorden : één van jullie zal mij uitleveren.' De leerlingen werden heel verdrietig en vroegen allemaal aan Jezus : 'Ben ik het? Neen toch, Heer.' Jezus antwoordde : 'Eén van jullie nam net iets uit de schaal, tegelijk met mij. Dat is de man die mij zal uitleveren." (Mt. 26, 20-23)(vertaling : Bijbel in gewone taal). We zien op de schildering de verwarring onder de apostelen door hun blikrichting en  de houding van hun handen.

(Laatste Avondmaal - kerkje Vic - eigen foto)

Een andere episode uit het Laatste Avondmaal wordt ook verbeeld, namelijk de voetwassing én dat speciaal van Petrus, omdat hij net protesteerde : "U mag mijn voeten beslist niet wassen. Nooit! Jezus zei : 'als ik je voeten niet mag wassen, kun je niet bij mij horen.' Toen zei Petrus : 'Heer, was dan niet alleen mijn voeten, maar ook mijn handen en mijn hoofd!' " (Jo. 13, 8-9) (vertaling Bijbel in gewone taal). De armen van Petrus geven mooi uitdrukking aan het protest van Petrus.

(voetwassing van Petrus - kerkje Vic - eigen foto)

En dan is er het verraad van Judas, door middel van een kus. Deze verraderskus kennen we in ons spraakgebruik als de ' Judaskus'. (cfr. Mc 14,45 en Mt. 26,49). Het indringende ogenspel in Vic is impressionant. 

(Judaskus - kerkje Vic - eigen foto)

In een volgende bericht wil ik nog enkele delen van de muurschilderingen in Vic onder de aandacht brengen.

ûs 

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Sint Maartenskerkje in Vic - 1 -

In het departement Indre, in de buurt van het stadje La Châtre en niet ver van het huis van schrijfster George Sand (1804-1876), is er het dorpje Vic. Hier waren ooit Romeinen gevestigd en werd in de 11e-12e eeuw een kerkje gebouwd, in de stijl van die tijd, romaans dus. Alleen het torentje werd later toegevoegd.

(kerkje van Vic - eigen foto)

Het interieur van dat kerkje, toegewijd aan de heilige Martinus, staat op de lijst van beschermde monumenten in Frankrijk. In de 19e eeuw ontdekte de pastoor onder een kalklaag fresco's die het grootste deel van de kerkmuren bedekten. Na onderzoek bleken deze gemaakt te zijn in de 12e eeuw. In een bijgebouw van de kerk kan de bezoeker via een aantal schermen inzoemen op de geschiedenis en iconografie van deze fresco's. Mede dank zij George Sand werden de fresco's bewaard en erkend als uitzonderlijk erfgoed.

Als je de deur van het kerkje openduwt, wordt je onmiddellijk getroffen door het totaalzicht. En je ziet dat er veel te ontdekken valt... als je dieper doordringt tot in het priesterkoor en de absis.

(overzicht interieur kerk Vic - eigen foto)

In een volgend bericht hier zullen we dit kleine juweeltje verder onder de loupe nemen.

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Gargilesse Dampiere - 2 -

In een vorig bericht maakten we kennis met het romaanse kerkje van Gargilesse Dampiere maar het beste moet dan nog komen. 

Er is onder de kerk een crypte die helemaal beschilderd is met fresco's uit de 13e eeuw. Deze fragiele kunstwerken zijn er meestal nog goed bewaard, ondanks vochtigheid en schimmelvorming. Hier zien we scenes die verwijzen naar het laatste oordeel en naar de kindsheidsverhalen uit het evangelie. 

(hoofdnis in crypte kerk Gargilesse - laatste oordeel - eigen foto)

Een van de zijtaferelen toont hoe Maria wordt verbeeld als de nieuwe Eva. De eerste Eva (onderste niveau) heeft door haar ongehoorzaamheid (het plukken van de verboden vrucht) het lijden in de wereld gebracht (cfr. boek genesis 2 en 3) en Maria bovenaan links gehoorzaamt aan de engel , en rechts als vervolg van een stripverhaal, bezoekt ze haar zwangere nicht Elisabeth (Lc. 1).

(fresco's met beneden Adam en Eva en boven Maria - kerk Gargilesse - eigen foto)

En een iets minder goed bewaarde fresco toont Maria met baby Jezus op een ezel, verwijzend naar de vlucht naar Egypte na het bezoek van de drie wijzen (Mt. 2).

(vlucht naar Egypte - fresco in kerk van Gargilesse - eigen foto)

Deze kerk vormt een buitengewoon geheel dat getuigt van de geloof en de vakmanschap uit de middeleeuwen, maar die ons nog tot op vandaag kunnen ontroeren. 

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Gargilesse Dampierre -1-

 

(eigen foto - kerk Gargilesse)

In het kleine dorpje Gargilesse Dampierre in het zuiden van het departement Indre, niet zo ver van Châteauroux, staat een fors romaans kerkje binnen de ommuring van een kasteeldomein, gebouwd in de 12e eeuw. 

De sobere buitenmuren doen niet vermoeden welke oude schoonheden zich verschuilen daarachter. 

De kerk heeft een beschilderd absisplafond met een majesteitelijke, zegenende Christus in een purperen gewaad (koninklijke kleur en tegelijk verwijzend naar de bespotting van de gevangen Jezus cfr. Marcus 15,16-20 en vergelijkbaar Mt. 27 en Joh. 19)), in een mandorla dat symbool staat voor het samenkomen van twee werelden (de hemelse en de aardse).

(plafond absis kerk Gargilesse - eigen foto)

Rondom rond worden pilaren versierd met gebeeldhouwde kapitelen die verwijzen naar Bijbelse taferelen. Ik heb ze niet geteld, maar er zouden 120 zo'n beeldige kapitelen zijn. Wel worden daar ook de vierentwintig oudsten voorgesteld, zoals beschreven in het boek van de Openbaring (Apoc. 4, 4) : "(En ik zag) rondom de troon vierentwintig tronen en op die tronen vierentwintig oudsten gezeten, gekleed in witte gewaden en met gouden kronen op hun hoofden".

(oudste uit het boek Apocalyps - kapiteel in kerk Gargilesse - eigen foto)

(Maria bezoekt Elisabeth cfr Lc 1 - kapiteel in kerk Gargilesse - eigen foto)