Ingebed in wassende woorden : dichter Roelof ten Napel over gebed - 5 -

 

De dichter Roelof ten Napel voelt zich verstoten door zijn thuisgemeenschap omwille van zijn homoseksuele geaardheid. De streng protestantse bijbellezing staat een aanvaarding van zijn 'zondig' gedrag in de weg. In zijn dichtbundel Het woedeboek (uitg. Hollands Diep, 2018) schrijft ten Napel zijn frustraties en woede van zich af, doch slechts een heel enkele keer komt die diepste reden expliciet naar boven. In dat vers ziet hij zich zoals de gevangen genomen Christus geplaatst voor Pilatus, die zal zeggen : ziehier de mens, ecce homo.

De dichter staat daarmee in een indrukwekkende traditie van kunstenaars die zichzelf met Christus vereenzelvigen (vooral in de schilderkunst vb. Gauguin, Corinth,...).

Dit vers staat in het derde deel van de bundel, na het uitspreken van zijn gemis van zijn vertrouwde omgeving (eerste deel), na het zich wenden tot de god die hij verstoot via psalmen en gebeden (middendeel). Het derde deel biedt ruimte aan de ontdekking van nieuwe aspecten van zijn bestaan, ver van zijn thuis en in de nabijheid van nieuwe liefdes.

JONGEN

(Lovis Corinth : Ecce Homo
eigen foto)

je zegt dat ik een koning ben,

maar ze hebben een wet, en naar die wet

moet ik sterven - waarom

ondervragen ze me nog?

ik zag je en ik sprak ervan -

waarom slaan ze me? ze vroegen naar mijn

afkomst, en ik zweeg, nu schijnt

een nul van doorns rond mijn hoofd -

zie hier, een zoon - ik hield

van het begin af van je stem, mijn

lief - je zegt

dat we koningen zijn, maar dat ons rijk

nog komen moet, en tilt me op - als kon ik het

misschien in de verte al zien

(uit: Het Woedeboek, Hollands Diep, 2018, blz. 58)

De dichter herneemt voor een deel het gesprek tussen Pilatus en Jezus en de hogepriesters, maar het is dubbel (zie Joh. 18, 29 e.v. en 19; Mat. 27). Het geloof van zijn voorvaderen heeft ook een wet die homo's buitensluit, dus sociaal doodt.

En dan komt zijn geliefde in beeld : ik hield al van je, van je stem (zoals bij de geliefden in het Hooglied) en het koninkrijk waarin homo's aanvaard worden moet nog komen, zoals het Rijk Gods volgens Jezus ook nog moet komen.

Met de laatste lijn komt de voorloper van Christus, Mozes, in beeld omdat hij het beloofde land enkel kon zien vanuit de verte...(Deut. 34, 1-5).

Luister naar de meeuwen - 3 -

 

De dichteres Lut de Block verwoordt in een reeks van 12 gedichten "Meeuwenpraat". Via de blik van de meeuwen heeft ze het natuurlijk over onze condition humaine. Maar ook biedt ze stof tot meditatie en dieper lezen van bijvoorbeeld de bergrede uit het Mattëusevangelie waar Jezus ons oproept om te kijken naar de 'zorgeloosheid' van de vogels. Het leven van Jezus is één grote uitnodiging om onszelf niet al te serieus te nemen en ons niet in het centrum van het universum te plaatsen. Juist deze relativering biedt kansen tot vrijheid, zoals de apostel Paulus mocht ontdekken en getuigen. "Voor die vrijheid heeft Christus ons vrijgemaakt; houdt dan stand en laat u niet opnieuw vasthouden onder een juk van knechtschap." (Galatenbrief 5,1)

De Block geeft via de meeuwen vliegles.

MENS 9 VLIEGLES

Of ik je leren kan te vliegen? Vergeet het maar.

Verlaat je nest en sla je vleugels uit. Laat je niet

gijzelen door de angst. Die houdt je aan de grond

belet je op te stijgen. Verbeelding trekt je hogerop.

Vliegen is de weidse bandeloosheid van verlangen

is loskomen op eigen kracht. Van bovenaf krijg je

een zicht op het geheel. De wereld is verwondering.

De vleugelslag van vrouwen is verraderlijk. Mooi.

(uit: Poëziekrant nov. 2022, blz. 16)

Reeds in het Eerste Testament zien we zo'n vliegles als metafoor voor het geloven. Geloven is leren vliegen zoals het Joodse volk leerde vliegen/geloven tijdens hun omzwervingen door de woestijn op zoek naar hun eigen land. "Hij [=God] vond hem [=Joodse volk] in een land dat woestijn was, in een woestenij, een wildernis vol gehuil; hij omringde hem, paste op hem, behoedde hem als de appel van zijn oog; zoals een arend zijn nest wekt,  over zijn jong heen en weer wervelt, - zijn vleugels uitspreidt, het opneemt, het draagt op zijn wieken" (Boek Deuteronomium 32, 10-11).

Deze passage inspireerde Huub Oosterhuis tot een lied dat je via onderstaande link kan beluisteren.

https://www.youtube.com/watch?v=qgc1t9d2TpM

En over angst en ont-angsten verwijs ik graag naar het themanummer van het monastieke tijdschrift "De Kovel" nr. 77 (januari 2023).

Zondag onderhoudsdag

In een vorig bericht noemde Oosterhuis de zondag de dag om te leren vliegen, onder het toeziende oog van de Vader. Nog even iets over de zondag vanuit de ervaring dat de corona-tijd ons heeft laten nadenken en beseffen dat het geregeld samen vieren in de kerk toch wel belangrijk is.

Daarover las ik ook behartigenswaardige dingen in een inleidend essay in de cataloog van een bijzondere tentoonstelling, gezien in Düsseldorf in 2015, onder auspiciën van de Duitse bisschoppenconferentie en onder de titel :The  Problem of God. David Morgan onderzocht daarin gelijkenissen en verschillen van het visuele in religieuze kunst ten opzichte van devotiebeelden. In de voetstappen van dé godsdienstsocioloog Emile Durkheim stelt hij dat het 'heilige' een bruisend element is, een ervaring die iets kan losmaken in de mens, maar die ervaring vraagt wel 'onderhoud'.

(©paterdamiaanparochie.nl)

In de praktijk van het christendom zijn er vele manieren van onderhoud, waarbij de eucharistie zo'n belangrijke manier is omdat het efemere gevoel van heiligheid wordt omgezet in een ander medium: een tastbare hostie die men tot zich kan nemen én een heilige tekst die gedecodeerd wordt tijdens de viering. 

Hoe geleerd dit ook klinkt, het is wel dit noodzakelijke onderhoud van het geloof dat nu weer kan met grote vrijmoedigheid beleefd worden wat we kunnen ervaren na di zolang gemist te hebben.

Zondag : onderhoudsdag of zo je wil:  dag om te leren vliegen.

Huub Oosterhuis dichtte het vers van Deuteronomium 32,11 om en op Tom Löwenthal componeerde er muziek bij(zie ook vorig bericht).  Hieronder kan je de dochter van Oosterhuis horen in het lied van haar vader.

 

 

Zondag vliegdag

 De Nederlandse pastor en dichter Huub Oosterhuis publiceerde in 2004 samen met tekenaar-schilder Wouter Stips bij Lannoo een boek dat je gerust een buitenbeentje kan noemen ten opzichte van zijn andere publicaties. De titel is : "Engelen en wij. Geschilderd en geschreven". 

Daarin schrijft hij over de zondag, voortbordurend op een tekst uit het boek Deuteronomium (hoofdstuk 32). Dat hoofdstuk wordt ons gepresenteerd als een lied dat de oude Mozes zong op het einde van zijn leven terwijl hij uitkeek over het beloofde land dat hijzelf niet zou betreden. De tekst bezingt de uitverkiezing van het volk Israël, dat "Hij [God] vond in een dorre woestijn, in een niemandsland vol van gevaar. Hij omringde het met zorg en met liefde, koesterde het als zijn oogappel. Zoals een arend over zijn jongen waakt en voortdurend erboven blijft zweven, zij vleugels uitspreidt en zijn jongen daarop draagt, zo heeft de HEER zijn volk geleid."(Dt.32, 10-12a;  vertaling NBG)

Nu we weer zonder grote restricties op zondag kunnen samenkomen en eucharistie vieren, kunnen we deze dag leren ontdekken als 'vliegdag'. 

ZONDAG

(Marc Chagall 
Behütender Engel
St.Stepanskerk Mainz
©Vitaberna)

Nee geen feest maar leren vliegen.

Je vader smijt je op de wind          

je krijst, je valt - hij duikt

hij ondervangt je met zijn wieken,

gooit je weer op,

je slaat je vleugels uit,

klapwiekt, strekt ze

kantelt, valt en stijgt -

tot je vliegen kan

op eigen kracht

zondag vliegdag