Film A Hidden Life en daarna...

 In de vorige post lichtte ik de film toe van Terrence Malick  "A Hidden Life" over de Oostenrijkse boer Franz Jägerstätter en zijn gewetensbezwaren tegen Hitler en het nazisme vanuit zijn christelijke overtuiging. 

Filmbeeld

De regisseur brengt met beeld en muziek een indrukwekkend portret van een kleine mens in een onooglijk dorp die een kiezeltje is in de laars van het nazisme. Hoe klein en verborgen die kleine man in dat kleine Alpendorpje ook is, toch is hij een zandkorrel die dreigt dat de machinerie van geweld en onderdrukking vast zou lopen. En deze bedreiging moet opgeheven worden . Ofwel schikt hij zich naar het geheel, ofwel moet hij verdwijnen. In alle bescheidenheid blijft Franz opkomen voor zijn interpretatie van het evangelie, ook al vindt hij geen steun bij de plaatselijke dorpspastoor en bij de bisschop.  Naast zijn geloof is het vooral de liefde voor zijn vrouw en kinderen die hem overeind houdt tijdens zijn gevangenschap en op het moment van zijn executie.

Zijn leven eindigde misschien in Berlijn op 9 augustus 1943, maar de invloed van dit verborgen leven groeide alleen maar.  Vooral vanaf de jaren 1960 geraakt zijn leven meer en meer bekend, eerst bij pacifisten en groepen gewetensbezwaarden en bij gelovigen actief in vredesbewegingen (zoals de trappist Thomas Merton). Later in ruimere kring. Zijn verhaal toont dat een mens vrij is te kiezen hoe beklemmend en bedreigend de situatie ook is. Deze keuze blijft niet zonder gevolgen en kostte Franz zijn leven, én een héél moeilijke overleving van zijn gezin tijdens en na de oorlog.

De weduwe Jägerstätter met twee 
van haar dochters en dignitarissen
bij haar 99ste verjaardag
2012

In de katholieke kerk werd hij in het najaar 2007 door de Duitse paus Benedictus XVI zalig verklaard en erkend als martelaar. De officiële viering gebeurde in Linz in aanwezigheid van de weduwe Jägerstätter en hun kinderen.

 

Er is de laatste tijd nogal wat te doen over de rol van de katholieke kerk voor en tijdens Wereldoorlog II. De archieven van het Vaticaan tonen één aspect, maar het leven van Franz Jägerstätter, Maximiliaan Kolbe en vele andere katholieken (en bij uitbreiding Dietrich Bonhoeffer en andere niet katholieke christenen) toont dat er naast een 'officiële' diplomatieke versie ook het leven is dat met deze bloedgetuigen misschien zelfs meer vertelt over de rol van christenen in Nazi-Duitsland.

Dit verborgen leven doet mij denken aan volgende twee evangelieteksten :

 "Wanneer ge bidt, wees dan niet als de oordeeloompjes; omdat zij ervan houden in de samenkomsten en op de hoeken van de straten staande te bidden, om zich te vertonen aan de mensen; amen is het, zeg ik u, zij hebben hun loon al; maar jij, wanneer je bidt, kom je binnenkamer in, sluit je deur en bid tot je Vader die er is in het verborgene; en je Vader die in het verborgene kijkt zal je ervoor teruggeven." (Matteus evangelie 6, 5-6; vertaling Naardense Bijbel)

En ook: "Wie lijf-en-ziel gevonden heeft zal haar verliezen, wie zijn lijf-en-ziel verliest vanwege mij die zal haar vinden!-" (Matteusevangelie 10,39 - Naardense vertaling)

Film : A hidden life

 Terrence Malick regisseerde de film "A Hidden Life" die de laatste vijf levensjaren vertelt van een Oostenrijkse boer Franz Jagerstätter. Die film kwam uit net voor Covid-19 toesloeg en heb ik gezien als eerste film bij het heropenen van de cinemazalen. Ik ben blij dat ik hem op groot scherm kon zien, want de grootse landschappen tonen dan ook hun grootsheid ten volle.

We volgen in deze film een boer die in een onooglijk Alpendorp leeft en werkt met zijn vrouw en zijn twee kinderen. Hij leeft ver van de grote politieke gebeurtenissen, maar de 'Anschluss', de annexatie van Oostenrijk door Hitler in 1938, bereikt ook zijn dorp. Iedereen in het dorp wordt lid van, of toch meeloper met de nazipartij, behalve Franz en zijn familie. Hij geraakt met zijn gezin langzaam maar zeker geïsoleerd. De sfeer wordt grimmiger ook al blijft Franz rustig en waardig reageren op de schimpscheuten en pesterijen van de dorpsgenoten. Nadat hij twee maal, onder invloed van de burgemeester, kon ontkomen aan militaire dienst, lukt het geen derde keer. 

Ondertussen zien we hoe hij in gewetensnood advies vraagt aan de eenvoudige dorpspastoor, die hem doorverwijst naar de bisschop. Hij hoort er om te gehoorzamen, om mee te gaan met de overheden want wat haalt zijn eenzame verzet uit? Welke invloed zou het kunnen hebben op de loop der dingen? Maar toch: Franz vindt in zijn geloof altijd weer verhalen en zinnen die hem sterken om niet mee te gaan in het geweld van de nazi-ideologie.

Bij zijn aankomst in de kazerne moet hij, zoals alle rekruten, de eed van trouw afleggen aan Hitler. Dat weigert hij, en ook hier hoort hij tijdens zijn gevangenschap verschillende soldaten en officieren (o.a. een officier vertolkt door Mattias Schoenaerts) zeggen: wat haalt verzet uit? wie zal het merken? wat zal het veranderen aan de loop der dingen?

Franz wordt ter dood veroordeeld en nog eenmaal ziet hij zijn vrouw, die van het verre Alpendorp reist tot in Tegelen (bij Berlijn). In dat laatste gesprek blijven ze elkaars liefde uitzeggen en hun   

gemeenschappelijke geloof in de God van Jezus Christus. Zijn vrouw blijft alleen verder zwoegen en overleeft met haar kinderen de oorlog. 

De titel van de film verwijst naar het verborgen verzet van vele mensen (christengelovigen en andere gezindten) die hoe verborgen soms, uiteindelijk de menselijke waardigheid laten zegevieren op de waanzin van een totalitair regime. De regisseur houdt via deze film een pleidooi om onze humaniteit hoog te houden omdat dit de enige lichtpuntjes zijn in donkere dagen. 

Geen goedkope hoop, geen gemakkelijk geloof, geen vanzelfsprekende liefde, maar vleesgeworden vertrouwen in de mensgeworden liefde van God.

Pasen met een donker randje

Pasen 2019 is niet enkel een feest van Opstanding geworden, maar ook een moment om stil te staan en te beseffen hoe op vele plaatsen in de wereld christenen het veel moeilijker hebben dan wij om hun geloof te beleven.
Sri Lanka eiste de volle aandacht, maar ondertussen wordt de christengemeenschap in China ook heviger dan voorheen geviseerd, blijven er priesters gemarteld worden in Mexico (en 26 zijn door geweld omgekomen in de periode 2012-2018), zijn er in Canada dit voorjaar alleen al twee priesters aangevallen geweest bij hun kerk... Een kleine greep uit het nieuws dat je kan vinden op de website van Kerk in Nood Nederland. Hier de link: https://kerkinnood.nl/

(Alexej von Jawlensky: Meditatie Mijn geest zal verder leven)

Met woorden van Huub Oosterhuis kunnen we bidden
en biddend gedenken al de slachtoffers van onverdraagzaam geweld
(uit: Aandachtig liedboek, blz. 146-147):

Alle denkbare en ondenkbare levende zielen
bevelen wij U aan.
Gij hebt U toch beschikbaar gesteld,
wij mochten U roepen, hebt Gij gezegd,
'Ik zal er zijn' was Uw Naam.
(...)
Hoor allen die om vrede roepen
als om een onbestaanbaar geluk.
Hoor het bloed dat roept uit de aarde
dat het vergeefs is vergoten.
Hoor hen die sprakeloos zijn,
monddood, gemarteld, waar ter wereld niet.
(...)
Gij die zin gegeven hebt aan ons bestaan,
Gij die ons hart verwarmd hebt:
grondvest opnieuw dit huis vol mensen,
deze aarde.
Tot vrede strekke ons Uw naam:
Ik zal er zijn.