Jawlensky in Roubaix - 3 -

 Nog even (tot 6 februari) kan je in Roubaix (tussen Kortrijk en Rijsel) naar de tentoonstelling Jawlensky : la promesse du visage.

De gedreven schilder, van Russische origine, leefde en werkte eerst in München, tijdens Wereldoorlog I in Zwitserland en daarna terug in Duitsland. Heel zijn leven door was hij op zoek naar het mysterie van het menselijke gezicht. Portretten en gezichten vormen dan ook het grootste deel van zijn artistieke productie. Zijn zoeken had ook een spirituele dimensie en dat komt als maar sterker tot uiting naarmate hij ouder wordt. Dat is ook duidelijk te zien in de expo in Roubaix. 

De thematiek en titels verwijzen heel vaak heel uitdrukkelijk naar het spiritueel-religieuze en de hang naar een zekere abstractie zoekt ook naar het 'algemene', het 'overkoepelende' van het menszijn.

Hier nog twee voorbeelden.

(Jawlensky : Mystiek hoofd
Johannes de Doper 1917
eigen foto)

In 1917 is Jawlensky nog sterk onder de invloed van het fauvisme en expressionisme. Hij schildert dan onder anderen deze Johannes de Doper figuur. Zo anders dan de iconen, maar toch spreekt er een grote gestrengheid en vastberadenheid uit het gezicht. Jawlensky noemt dit werk "Mystiek hoofd Johannes de Doper". Het vormt onderdeel van een serie "mystieke hoofden".

(Jawlensky : Abstracte kop
De Profeet 1933 - eigen foto-)

In 1933 heeft Jawlensky al een hele reeks zogenaamde "abstracte koppen" geschilderd. Deze reeks toont heel geometrische gezichten die heel uitgebalanceerd en geproportioneerd zijn. De kleurvlakken zijn ook heel berekend. Het is als het ware zijn vorm van constructivisme en zijn geloof dat via afgewogen geometrie iets van de heiligheid zichtbaar kan gemaakt worden. Zo zag ik in Roubaix onder anderen deze "Abstracte kop De profeet".

Twee van zijn vele verbeeldingen van zijn zoektocht naar het mysterie van de mens als drager van Gods beeltenis.

 

Jawlensky in Roubaix - 2 -

 De bijzondere schilder Alexej von Jawlensky heeft een bij wijlen heel verstoord leven gehad. Maar wat er ook gebeurde, hij zocht zijn weg dank zij de schilderkunst en zijn geloof. Hij schilderde vanaf 1916 tijdens zijn ballingschap omwille van Wereldoorlog I in Zwitserland een aantal reeksen waaronder een met als overkoepelende titel : meditatie. Deze serie meditaties zijn allemaal uitgepuurde gezichten. 

(Jawlensky : Meditatie
1935 - eigen foto)

Vooral als hij omwille van zijn artritis nog moeilijk kan schilderen, worden zijn werken als maar eenvoudiger. Op kleine formaten (vaak 18 x 13 cm) geeft hij met enkele zwarte of donkere lijnen voorhoofd en neus weer. Met meer bewerkte kleuren vult hij dan het gezicht verder op, met heel zichtbaar de verfstrepen. Deze meditaties zijn een samensmelting van portret, kruis en icoon. Het heilige krijgt bij hem een menselijke toets, zo anders dan de klassieke iconen. Zo slaat hij inderdaad een brug tussen Oost en West, tussen christendom en humanisme, tussen figuratieve en abstracte kunst.

(Jawlensky - Grote Meditatie
Harmonie in Rood 1937 
-eigen foto- )

Zijn meditaties bekijken is binnenstappen in dat tussenrijk van ziel en lichaam, vlees en geest. Het is oog in oog staan met wat incarnatie betekent: God is mens geworden om de mens zijn goddelijkheid te laten ontdekken.

Nog tot 6 februari in La Piscine in Roubaix (Noord-Frankrijk).

Jawlensky in Roubaix -1-

 Nog tot 6 februari 2022 kan je in Roubaix, in het bijzondere museum La Piscine (een omgebouwd zwembad), een mooie overzichtstentoonstelling zien van de Russisch-Duitse expressionistische schilder Alexej von Jawlensky (1864-1941). In zijn hele oeuvre neemt het menselijke gezicht een bijzondere plaats in. Portretten en reeksen 'koppen' vormen een vaste waarde in zijn werken. De titel van de expo is dan ook treffend : La Promesse du Visage. Elk gezicht houdt een belofte in, in elk gezicht kunnen we iets zien van het Gelaat van dé mensgeworden God. 

(Jawlensky : De byzantijnse
1913 - eigen foto)

In de expo wordt Jawlensky ons voorgesteld als een brugfiguur. Zijn eigen plaats in de (kunst)geschiedenis heeft hij te danken aan zijn tussenpositie, tussen de 19e en de 20e eeuw, tussen Oost en West, tussen fauvisme en expressionisme, tussen figuratie en abstractie. 

Opgegroeid in  Rusland als kind van aristocratische ouders (vader is officier in het leger van de tsaar) krijgt hij het orthodoxe geloof met de paplepel mee. Dit wil onder anderen zeggen dat hij van kindsbeen heel vertrouwd is met iconen. In de loop van de jaren zal hij zijn eigen Christus-afbeeldingen maken, in een stijl die aansluit bij zijn artistieke zoeken naar een eigen stem in de eerste helft van de 20ste eeuw.

(Jawlensky : Meditatie 
Vitaliteit 1935
eigen foto)

De opstelling van de werken zorgt ervoor dat je als toeschouwer ook uitgenodigd wordt om te verstillen bij de werken, zeker zijn laatste reeks 'meditaties'. Oog in oog met de schilderijen van Jawlensky hoor je als het ware Pilatus zeggen : ecce homo, ziehier de mens (Johannes evangelie 19, 5). 

Een bezoek aan deze verzorgde tentoonstelling is zeker de moeite meer dan waard. 

Het Nieuwe Leven

 TROOSTENDE ONTMOETING

VAN MARIA MET DE VERREZENE

Wat zij destijds ervaren heeft: is het niet

(eigen foto
Alexej von Jawlensky
Heilandsgezicht 
Verrijzenis of Het Nieuwe Leven)

meer dan elke mysterie, hemels

en toch nog altijd aards :

toen hij, nog ietwat bleek van 't graf,

van alle last bevrijd, naar haar toekwam :

van top tot teen verrezen?

O, eerst naar haar. Wat was dat voor hen

beiden onuitsprekelijk genezen.

Ja, zij genazen. Zo was het. Zij voelden

niet de nood elkaar fors te omhelzen.

Slechts de duur van een seconde

legde hij op haar vrouwenschouder

zijn nu al haast onaardse hand.

En zij begonnen stil,

als bomen in de lente,

maar evengoed oneindig

aan dit jaargetij

van hun ultieme samenzijn.

(uit: Rainer Maria Rilke, Het leven van Maria. Vertaling en nawoord: Piet Thomas. Uitg. P, Leuven, 2019, blz. 15)

Een innig en heelmakend Paasfeest toegewenst!

Zie de mens : Pasen 2020 - 7

Deze Paasreeks rond schilderijen van Jawlensky wil ik afronden met een vers van een bijzondere Italiaanse dichteres Alda Merini, die ik leerde kennen via de Vlaamse dichter en vertaler Patrick Lateur. Bij Uitgeverij P (Leuven) verscheen in 2011 de bundel "Canticum evangelicum" met verzen waarin de dichteres het woord geeft aan Jezus, Petrus, Maria...om zo telkens een bepaald evangelie-vers tot leven te brengen in haar eigen interpretatie.
De meeste gedichten vertrekken van scenes uit het lijdensverhaal, maar hier haal ik een stukje uit het laatste gedicht van deze bundel (blz. 73).
De verrezen Jezus is hier aan het woord.

JEZUS

Traag is de dood
als een meer vol dromen.
Maar God ziet verder dan de stenen,
hij ziet verder dan de graven.
(...)
Vaarwel,
vaarwel luie aarde,
de wortels van God steken in mijn gelaat:
ze zullen het uithollen
en het wordt lichtend.
Ik zal vluchten uit dit graf
zoals een engel dodelijk vertrappeld door de droom,
maar ik zal de grens vinden van mijn woord.
Vaarwel kruisiging,
met mij is er nooit iets gebeurd:
ik ben alleen maar een verrezen mens.

Jawlensky schilderde héél véél "koppen" in verschillende reeksen.
Een van die reeksen kreeg als overkoepelende titel mee: Abstracte koppen.
Uit die reeks hier het schilderij met als titel: 'Water en Licht' wat heel goed past bij de viering en overweging van het paasmysterie, waar tijdens de paasnacht deze twee symbolen centraal staan in de liturgie.

Deze paasreeks wil ik afsluiten met een mooi stukje muziek van de barokcomponist  Heinrich Ignaz Biber(1644-1704). Voor strijkkwartet schreef hij sonates bij elk 'mysterie' van de rozenkrans. Voor zijn muzikale overweging bij de Verrijzenis : zie deze link :https://www.youtube.com/watch?v=8W1UBYlhTr0

Zie de mens : Pasen 2020 - 6

Waar mogen we in deze pandemische tijden genezing verwachten?

De geneesheren en de wetenschap zullen wel medicijnen en vaccins ontwikkelen die ons kunnen beschermen tegen en/of genezen van een corona-infectie. 

Maar de wonden die geslagen zijn  in harten en geesten van mensen zijn niet zo maar weg. Het maakt niet uit hoe we gewond zijn geraakt of door rechtstreekse confrontatie met de ziekte of door onrechtstreekse impact via financiële of economische of andere maatregelen. De volledige heling, de heiliging van ons hele mens-zijn ligt niet in onze handen en zal niet gebeuren in één klap. Anderen ont-moeten die ons een glimp kunnen voorleven van de helende liefde van de totaal Andere, die we God kunnen noemen, zal het paasgebeuren helpen voltrekken in ons eigen leven.

Het gelaat van de Heiland (de Heler, de Heelmaker) moeten we zoeken in al de trouwe inzet ten goede van mensen rond ons. Het gelaat van de Heiland mogen we zijn voor wie ons pad kruist in de komende weken én maanden.

(Alexej von Jawlensky
Heilandsgesicht :
In der Liebe ist ewig, was geistig ist.
-In de liefde is eeuwig wat geestelijk is-
1919)

Zie de mens : Pasen 2020 - 5

De officiële kerkelijke liturgie -die nu noodgedwongen de vorm aanneemt van een huisliturgie- viert een hele week het Paasfeest.

De eerste brief van Johannes wordt dan voorgelezen ter bemoediging en ondersteuning van de pasgedoopten en van de gehele gemeenschap.
"Hoe groot is de liefde die de Vader ons betoond heeft! Wij worden kinderen van God genoemd, en we zijn het ook. De wereld begrijpt ons niet, en ze kent ons niet, omdat zij Hem niet heeft erkend.
Vrienden, nu reeds zijn we kinderen van God, en wat wij zullen zijn is nog niet geopenbaard; maar wij weten dat wanneer het geopenbaard wordt, wij aan Hem gelijk zullen zijn, omdat wij Hem zullen zien zoals Hij is." ( 1 Joh. 3, 1-2)

(Alexej von Jawlensky
Heilandsgesicht : Auferstehung
oder Das Neue Leben II
-Verrijzenis of : het nieuwe leven II-
1918)

Zie de mens : Pasen 2020 - 4

Liefde is sterker dan de dood.
Hoop is sterker dan de wanhoop.
Vertrouwen is sterker dan het wantrouwen.

Deze boodschap vanuit de paasverhalen
mag ons kracht geven en geduld
in deze onwezenlijke tijden.
De geestkracht van de Verrezene moge ons 
aansteken in deze wereldwijde onzekerheid.

Zalig Paasfeest !

(Alexej von Jawlensky
Meditation
Mein geist wird weiter leben
-mijn geest zal verder leven-
juni 1935)

Zie de mens : Pasen 2020 - 3

Goede Vrijdag: het christelijke herdenken van de dood van Jezus aan het kruis, de meest vernederende executiewijze in het Romeinse Rijk.
Hoeveel mensen worden op dit eigenste moment gefolterd, gedood, gevangen gehouden?
Hoeveel mensen worden op dit eigenste moment van hun menselijke waardigheid beroofd door ziekte, onrecht, spot, armoede, werkloosheid, vervolging?
Voor hoeveel mensen is het nu nacht in hun leven?
Doorheen die éne gekruisigde moeten we al die mensen zien.

(Alexej von Jawlensky
Grosse Meditation : Die Winternacht,
wo die Wölfe heulen
De winternacht waarin je de wolven hoort huilen
januari 1936
©Museum Wiesbaden)

Met J.S.Bach mogen we ons laten ontroeren.
O hoofd vol bloed en wonden: een korte passage uit zijn Matteüspassie : https://www.youtube.com/watch?v=JsBbdapHj8I

Zie de mens : Pasen 2020 - 2

Het Joodse paasfeest herdenkt een week lang de bevrijding van het Joodse volk uit Egypte. Dit jaar begint dat feest op 9 april, de dag waarop de christenen Witte Donderdag vieren, de inzet van het Paastriduum (paasdriedaagse). 
De Joden vluchtten uit Egypte, zwierven rond in de woestijn (gedurende 40 jaar=een generatie lang, wil de traditie) om zich dan uiteindelijk te kunnen vestigen. Zoals toen mensen op de vlucht sloegen weg van geweld, onrecht en onderdrukking, zo zijn er ook anno 2020 vele vluchtelingen. 

(©Manolis Lagoutaris/afp
 Vluchtelingenkamp op eiland Lesbos
foto gezien in De Standaard 2/4/2020)

Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie zijn er op dit moment méér dan 70 miljoen mensen op de vlucht, op zoek naar een beter leven. Een duizelingwekkend aantal.
Als vreemdelingen komen ze terecht in een land die onbekend is, met een taal en cultuur die hen vreemd is.




Ook Christus heeft het over vreemdelingen. In het Matteüs-evangelie schetst Jezus een beeld van het eindoordeel over de mensen. Dé toetssteen is voor Hem heel eenvoudig: "Ik had honger en jullie gaven me te eten, ik had dorst en jullie gaven mij te drinken. Ik was een vreemdeling en jullie namen mij op, ik was naakt en jullie kleedden mij. Ik was ziek en jullie bezochten mij, ik zat gevangen en jullie kwamen naar mij toe." (Mt. 25, 35-36)

(Alexej von Jawlensky 1937
Fegefeuer I -Vagevuur I)

In deze uitzonderlijke tijden houden deze woorden ons een spiegel voor. Gaan wij in op het dwingende gelaat van de ander of kijken we weg? In het gelaat van de vreemde, de andere het gelaat van de Andere, het gelaat van Jezus zien. 

Zie de mens : Pasen 2020 -1-

In deze bijzondere Goede Week waar we als christenen genoodzaakt zijn in ons eigen kot het mysterie te gedenken van Jezus' lijden, sterven en verrijzen, wil ik enkele keren een kleine aanzet geven tot mediteren en tot stilstaan bij onszelf.
Als rode draad gebruik ik schilderijen van de Russisch-Duitse expressionistische schilder Alexej von Jawlensky (1864-1941). 
Voor meer achtergrond over zijn leven en zijn werk verwijs ik naar een artikel dat ik geschreven heb voor het monastieke tijdschrift "De Kovel" (Nr. 57, maart 2019, blz. 78-91).
Jawlensky schilderde vanuit een intens religieus bewustzijn. In een brief schrijft hij hierover: "Enkele jaren schilderde ik deze Variaties[een reeks landschappen] en toen moest ik een vorm voor het gezicht vinden, omdat ik had begrepen dat de grote kunst slechts met religieus gevoel zou moeten worden geschilderd. En dat kon ik alleen maar tot uiting brengen in het menselijk gelaat. (...) Ik heb jarenlang gezichten geschilderd. Ik zat in mijn atelier en had de natuur als souffleur niet nodig. Ik hoefde me alleen maar in mijzelf te verdiepen, te bidden en mijn ziel voor te bereiden op een staat van religieus bewustzijn. Ik heb heel veel 'gezichten' geschilderd."

Hij schilderde reeksen "Mystieke koppen", "Heillandsgezichten" en "Abstracte koppen" (zijn eigen titels). Maar vanaf 1914 schilderde hij ook, tot korte tijd voor zijn dood, een kleine duizend "Meditaties". Deze reeks zijn allemaal kleine schilderijen gemaakt vanuit een innerlijke noodzaak binnen de beperkingen van zijn steeds hardnekkiger wordende artritis. Zijn handen werden stijver en elke inspanning om te schilderen werd lastiger. Je kan gerust zeggen dat dit passie-schilderijen zijn en wel in een dubbele betekenis: gegroeid vanuit de passie en gedrevenheid van de schilder en gemaakt terwijl hij leed aan artritis in alsmaar ergere mate. In die zin vind ik zijn meditaties heel passend in deze tijd dat we de passie van de Heer herdenken en overdenken.
Hierboven een eerste "Meditatie", geschilderd in 1936, toen Jawlensky al fel geteisterd werd door artritis. De bijtitel die de schilder meegaf is: eenzaam in de blauwe nacht.
Ik dacht: voor ons, nu, eenzame bidders elk in haar of zijn kot, een treffend beeld.

Gloed

Gloed : 1. warmte die van een vurige massa uitstraalt; 2. het vuur zelf; 3. de warmte in het dierlijke lichaam; 4. (figuurlijk) vuur, bezieling; 5. afschijnsel van vurige of lichtgevende voorwerpen; 6. glans. (aldus: Van Dale woordenboek)
Afgeleid van : gloeien = zonder vlam branden (Etymologische woordenboek dr. Marlies Philippa).
Terwijl mensen in deze herfstdagen soms bij een haardvuur gaan zitten (als dit ecologisch nog mag?!), kijk ik naar een schilderij van de Russisch-Duitse schilder Alexej von Jawlensky met de titel: Grosse Meditation Glut. Lang het gezicht van Jezus bekijken, meditatief bekijken: dit wil zeggen met een openheid van hart en geest en verstand,  kan ons hart doen gloeien. Dan kunnen we soms zeggen zoals de leerlingen van Emmaüs: 'Was ons hart niet brandend in ons?' (cfr. Lucas evangelie 24 vers 32). Mediteren is geen laaiende activiteit, maar zonder vlam branden door dicht te naderen bij de gloed van die Onkenbare Nabije.

PS: over Jawlensky : zie vorige posts op deze blog via het label 'Alexej Jawlensky', en zie mijn artikel in "De Kovel" nr. 57
http://dekovel.org/wp-content/uploads/2019/05/101321_De-Kovel-57_02-dossier_Tack.pdf

Aandacht, aandacht ... -3-

Voor een derde en laatste keer wil ik nog even Damon Young laten weerklinken vanuit zijn boek "Afgeleid" (Ten Have, 2014, e-book-versie).
Wanneer de filosoof het einde nadert van zijn zoektocht naar wat ons allemaal kan afleiden van ons ware levensdoel en conclusies probeert te formuleren, komt hij eerst nog even bij de Griekse filosoof Plato. De Amerikaanse filosoof, wetenschapper en wiskundige Alfred North Whitehead zou ooit eens gezegd hebben dat alle filosofie één grote voetnoot is bij Plato. Als het over het thema 'afleiding' gaat, stelt Damon Young dat Plato juist hét voorbeeld is van afleiding, omdat hij op vlucht is voor de aardse beperkingen van het leven in een denkbeeldige perfectie van een Ideeën-wereld. Plato maakte deze droombeelden tot een vaststaand feit en zijn filosofie wordt volgens Young zo een hartgrondig neen tegen het leven (cfr. Afgeleid, blz. 171-172).
Voor Young is het duidelijk dat de wortel voor alle afleidingsdrang bij de mens ligt in onze neiging om te leven alsof de dood niet bestaat. Het is juist de uitdaging om binnen onze beperkingen als mens tot juiste beslissingen te komen vanuit wat wij als waardevol beleven in ons leven.
Dan noemt hij als voorwaarden om tot zo'n goede beslissingen te komen: scherpzinnigheid, wilskracht en bovenal dankbaarheid, dankbaarheid niet voor een helper of weldoener, maar voor het eenvoudige feit dat we bestaan! (cfr. Afgeleid, blz. 173-174)

Hier past een van de laatste schilderijtjes (1937) van Alexej von Jawlensky, geschilderd met de laatste krachten van zijn bijna geheel verlamde lichaam. In zijn serie "Meditaties" gaf hij dit werk de titel: In Andacht.

Jawlensky wist dat dit een van zijn laatste werken zou worden en hij wist dat zijn reumatische aandoening hem binnenkort helemaal invalide zou maken en tot zijn dood zou leiden.
Meer dan vele woorden spreekt dan dit beeld. Dit beeld toont een mens die binnen de beperkingen van zijn leven en in het besef van zijn eindigheid waarde vindt door te blijven schilderen en zo aan zijn ware levensdoel vorm geeft.

De tips van Damon Young doen mij zo denken aan wat Charles de Foucauld en vele andere spirituele mensen met hem meegeven als raad: leef alsof elke dag je laatste is. Dus: besef je eindigheid en wees dankbaar. Zoals Paulus ook oproept o.a. in zijn eerste brief aan de Tessalonicenzen : Zeg dank in alles (5,18).

Aandacht, aandacht ... -2-

Ik wil nog even verder op ontdekking aan de hand van Damon Young en zijn boek: "Afgeleid" (Ten Have, 2014, in e-book versie gelezen). In de eerste hoofdstukken schetst deze Australische filosoof hoe we afleidingen vinden in het werk en in de groeiende invloed van allerlei technologie op ons leven. Hij is er wel van overtuigd dat wij als mensen in staat zijn de grenzen van de technologie te bepalen. We moeten dan goed naar onszelf luisteren en van daaruit weloverwogen de waarden kiezen die de inspiratie, motivatie en rechtvaardiging vormen voor ons leven (cfr. Afgeleid, blz. 72).
Na uitvoerig stil gestaan te hebben bij de politiek en ons vermogen om daar onze vrijheid op te zoeken, komt hij bij een andere belangrijke manier om waarde te ontdekken en te creëren in ons leven, nl. omgaan met kunst. Hij houdt een met redenen omkleed pleidooi voor kunst als kans om aan afleidingen te ontsnappen.
Kunst biedt volgens Young een dubbele blik op de werkelijkheid: ze biedt één oog op wat er was en is en ze biedt één oog op wat zou kunnen of moeten zijn. De waarde van de kunst is het om onze menselijke beleving te verbreden en verdiepen zodat deze gevarieerde ontmoetingen tot stand brengt met onszelf en met de wereld (cfr. blz. 113-115).
Even later gaat Young op tocht met de Franse schrijver Marcel Proust, die ergens in zijn grote werk "A la recherche du temps perdu" een ontmoeting beschrijft met een zekere schilder Elstir. Hierover zegt Young hoe deze Elstir een gotische kathedraal benaderde als een uitnodiging om met al je zintuigen en verbeeldingskracht aandacht te schenken. Er kan een wisselwerking ontstaan. De impuls van de verbeelding activeert de geest terwijl de impuls van de gewaarwording de geest ontvankelijk maakt. Ons verstand biedt dan plaats aan beide impulsen. Kunst waarderen, dus de waarde ervan laten doordringen in ons hart en bestaan, vraagt om de juiste aandacht op te brengen.

(Jawlensky: De weg. Moeder
van alle variaties. 1914)

De Russisch-Duitse expressionistische schilder Alexej von Jawlensky schilderde in zijn ballingsoord in Zwitserland meermaals het landschap dat hij zag vanuit zijn werkkamertje. Vanuit zijn voortdurende aandacht voor zijn eigen gemoed én voor het landschap zelf ontstond er een hele serie van variaties op dit landschap. Kijken naar deze variaties brengt een aandachtige toeschouwer dichter bij de schilder én dichter bij zijn eigen hart. Probeer het zelf maar eens...

(Jawlensky: Variatie. Lente. 1916)

Is het dat ook niet dat Jezus vraagt in onze omgang met onszelf, met andere mensen en met God? De juiste aandacht opbrengen: een opgave van alledag.

PS: over Jawlensky en de invloed van zijn ballingschap op zijn kunstenaarsschap zie mijn artikel in het tijdschrift "De Kovel" nr;57, maart 2019.

Pasen met een donker randje

Pasen 2019 is niet enkel een feest van Opstanding geworden, maar ook een moment om stil te staan en te beseffen hoe op vele plaatsen in de wereld christenen het veel moeilijker hebben dan wij om hun geloof te beleven.
Sri Lanka eiste de volle aandacht, maar ondertussen wordt de christengemeenschap in China ook heviger dan voorheen geviseerd, blijven er priesters gemarteld worden in Mexico (en 26 zijn door geweld omgekomen in de periode 2012-2018), zijn er in Canada dit voorjaar alleen al twee priesters aangevallen geweest bij hun kerk... Een kleine greep uit het nieuws dat je kan vinden op de website van Kerk in Nood Nederland. Hier de link: https://kerkinnood.nl/

(Alexej von Jawlensky: Meditatie Mijn geest zal verder leven)

Met woorden van Huub Oosterhuis kunnen we bidden
en biddend gedenken al de slachtoffers van onverdraagzaam geweld
(uit: Aandachtig liedboek, blz. 146-147):

Alle denkbare en ondenkbare levende zielen
bevelen wij U aan.
Gij hebt U toch beschikbaar gesteld,
wij mochten U roepen, hebt Gij gezegd,
'Ik zal er zijn' was Uw Naam.
(...)
Hoor allen die om vrede roepen
als om een onbestaanbaar geluk.
Hoor het bloed dat roept uit de aarde
dat het vergeefs is vergoten.
Hoor hen die sprakeloos zijn,
monddood, gemarteld, waar ter wereld niet.
(...)
Gij die zin gegeven hebt aan ons bestaan,
Gij die ons hart verwarmd hebt:
grondvest opnieuw dit huis vol mensen,
deze aarde.
Tot vrede strekke ons Uw naam:
Ik zal er zijn.

Expressionisme en devotie: Jawlensky

Nog tot en met 27 januari in het Gemeentemuseum Den Haag.

(bovenaan vier maal een "Meditatie"  uit 1935-1936
onderaan twee maal een "Heilandsgezicht" uit  1917 en 1918)

Epifanie

Naast Pasen was al van ouds in de kerk het feest van de Epifanie het andere grote christelijke feest, de Openbaring. Daarin werd de menswording van God in Jezus centraal geplaatst. Later werd het feest opgesplitst in de viering van de geboorte van Jezus (Kerstmis), de Openbaring (Driekoningen) en de Doop van Jezus.

Maar bij al deze feesten is de leidraad gelijkend. We gedenken de komst van Jezus of zoals Paulus schrijft in zijn brief aan Titus: "Want verschenen is Gods genade als redding voor alle mensen." (hoofdstuk 2, vers 11). 

Jezus wordt opgevoerd als redder...of zoals het vroeger meer vertaald werd als 'Heiland'. 

Moeten wij gered worden? Van wie of wat moeten we gered worden?

De Russisch-Duitse schilder Alexej von Jawlensky schilderde tijdens zijn ballingschap in Zwitserland een hele reeks Heiland-portretten. De Eerste Wereldoorlog maakte hem tot vluchteling en balling. In die periode van de oorlog en de eerste jaren erna zocht hij schilderend naar wat hem staande kon houden in die onstabiele tijden. (Nog tot 27 januari is in het Gemeentemuseum van Den Haag een mooie tentoonstelling te zien over deze schilder rond het thema: expressionisme en devotie. Zeer de moeite waard!)

Hier zo'n Heiland-portret als aanzet om stil te staan bij het feest van de Openbaring van de Heer in deze onstabiele tijden.

(Heilandsgesicht  Lichte Ruhe - ca. 1921)

Expressionisme en devotie

In het Gemeentemuseum in Den Haag is er tot 27 januari nog een tentoonstelling rond de Russisch-Duitse schilder Alexej von Jawlensky (1864-1941)  met als thema: expressionisme en devotie. Zie voor een algemene achtergrond over deze schilder en de tentoonstelling mijn andere blog op 30 december 2018: http://lezenaar.blogspot.com/

Wanneer Jawlensky omwille van zijn artritis alsmaar meer moeilijkheden ondervindt om te schilderen, moet hij een nieuwe schildertechniek ontwikkelen. Hij schildert met gestrekte arm en een penseel hard geklemd in zijn hand op kleine kartonnen formaten. In de jaren 1930 maakt hij zo bijna duizend werkjes met eenzelfde hoofdtitel: Meditaties. Maar alle werken krijgen een eigen specifieke titel die verwijst naar zijn eigen stemming en spirituele houding van dat moment.
Op deze tentoonstelling zie je er meerdere naast elkaar en als toeschouwer wordt je uitgenodigd ze met aandacht en ontvankelijkheid te bekijken. Door de verschillen naast elkaar te zien, wordt ook de eigen kracht en zegging van elke 'meditatie' duidelijker.

(twee 'meditaties' - foto www.agreylady.nl)

De bovenstaande meditatie links heeft als titel: "Meditatie. Eenzaam in blauwe nacht." (1936) en de meditatie rechts: "Meditatie. Stormend ik." (1937).
Van dit 'stormende ik' hier ook een detailopname:

 In alle meditaties van deze schilder zien wij een portret, een gezicht en door de prominente kruisvorm (neuslijn en ogen) én de reekstitel worden we geleid naar een christelijke beschouwing van deze schilderijen.

Als christenen mediteren wij altijd over dezelfde vertrouwde verhalen om toch telkens weer iets anders te ontdekken in het Christusverhaal én zo tegelijk in het verhaal van ons eigen leven.
Jawlensky zien nodigt uit tot mediteren met aandacht en overgave.