Waarom hebt Gij mij verlaten? - Jezus' Pascha - 2 -

 In de literatuur zagen we in een vorig bericht hoe Kazantzakis het lijdensverhaal brengt naar onze tijd. 

Op een heel andere manier is schrijver  Christophe Vekeman (1972) ook getroffen door het passieverhaal van Jezus. Hij bleef tijdens zijn innerlijke zoektocht, die zou leiden naar een herontdekking van het christelijke geloof, via onder andere een song van Johnny Cash (When They Crucified My Lord') haperen bij het woord van Jezus terwijl hij aan het kruis hing : Eloi, Eloi, lema sabachtani. 

(©Tertio)

Nadat hij Cash hoorde zingen besloot hij: "Want dat Jezus zich verlaten voelt door God terwijl Hij aan het kruis hangt, daar gaat het juist helemaal over. Dat is wat ik nu eindelijk heb ingezien. Waar ik altijd aan die woorden over zijn door-God-verlatenheid gedacht heb als aan iets heel erg hinderlijks, iets wat mensen als ik juist belette om in Jezus te geloven, daar heb ik nu eindelijk begrepen dat juist zij het zijn, juist deze woorden en geen andere, die van het verhaal de kern vormen, en die van het verhaal van Jezus een verhaal maken voor iedereen. Pas als Hij die uitspraak doet, pas als Hij zijn vader vraagt waarom die Hem verlaten heeft, gebeurt het dat Hij, zoals het in de christelijke geloofsbelijdenis uitgedrukt wordt , 'neergedaald ter helle', pas dan wordt Hij volledig mens, dan pas wordt Hij goed en wel, afschuwelijk als het mag klinken, een gevallene, dan pas wordt Hij een geval, een geval net als wij allemaal, wij mensen, van de eerste tot de laatste.

 Dan pas wordt Hij in het aanschijn van zijn dood een mens als jij en ik, een godvergeten en door God verlaten mens die lijdt, o, die lijdt als de beesten... (...) 

Jezus was geen mens als alle mensen, Hij werd zo'n mens, aan het kruis. Toen pas, daar pas, pas dan ervoer Hij het lijden dat menselijk is, dat eigen aan het mens-zijn is, dat eigen aan een leven is waarin niet God, maar wel de zonde en de Satan een centrale positie bekleden. Juist omdat Hij door God verlaten werd, kwam zijn lijden totaal te zijn en belandde Hij echt in de hel, die de hel is van onze wereld, die de hel is waartoe elke mens veroordeeld is vanaf de dag van zijn conceptie." (uit: Vekeman, Christophe, Tot God, 2024, blz. 154-155)

Jezus' lijden en dood herdenken is ons bewust worden van zijn Godverlatenheid. Zo wordt onze ervaring van Godverlatenheid opgenomen in een ons overstijgend gebeuren, in een doorgang, een passage, een Pascha. 

God wordt mens

 Kerstmis is een 'onmogelijk' feest. De christenen vieren dat God (de Almachtige, de Schepper van alles, de ultieme Rechter, het eerste Woord, de transcendentie zelve ... ) mens is geworden. Deze incarnatie gebeurde dan nog eens in een kind van 'simpele' ouders met een geboorte in een dierenschuilplaats, omdat er geen plaats was in de hotels van die tijd.

Op de orthodoxe iconen die dit feestverhaal weergeven is er altijd iets heel merkwaardigs. De pasgeborene wordt afgebeeld, gewikkeld in strakke banden zoals doden ingezwachteld worden, hij ligt niet in een wieg maar in een uitgehouwen graf en hij ligt voor de donkere ingang van een grot. Deze icoon maakt een brug tussen de twee grote christelijke feestdagen Kerstmis en Pasen. Met die 'knipogen' naar hoe de pasgeboren baby aan zijn einde zal komen, wordt Kerstmis duidelijk geen zeemzoet feest want overschaduwd door het kruis en de dood. 

Dat deze link niet zo ver gezocht is, vind ik terug in het laatste boek van Christophe Vekeman "Tot God" (uitg. De Arbeiderspers, 2024). 

Hierin vertelt Vekeman over zijn 'bekering' tot het christendom, om het maar eventjes kort door de bocht te zeggen. Hij neemt ons mee op zijn zoektocht om de belangrijkste christelijke gegevens te begrijpen, waaronder dus vooral het lijden, de dood en de verrijzenis van Jezus. Hij staat onder anderen lang stil bij de zeven door de evangelisten overgeleverde kruiswoorden, die zinnen die Christus uitsprak terwijl hij stervende was op het kruis. 

Bij het woord "Mijn God, mijn God, waarom hebt gij mij verlaten?" heeft Vekeman het over de menswording van Jezus, wat we juist met Kerstmis vieren!

We volgen even Vekeman : "Pas als Hij zijn vader vraagt waarom die Hem verlaten heeft, (...) pas dan wordt Hij volledig mens, dàn pas wordt Hij goed en wel, afschuwelijk als het mag klinken, een gevallene, dàn pas wordt Hij een geval, een geval net als wij allemaal, wij mensen, van de eerste tot de laatste. Dàn pas wordt Hij in het aanschijn van zijn dood een mens als jij en ik, een godvergeten en door God verlaten mens die lijdt, o, die lijdt als de beesten...(...) Jezus was geen mens als alle mensen, Hij wérd zo'n mens, aan het kruis dus. Toen pas, daar pas, pas dàn ervoer Hij het lijden dat menselijk is, dat eigen aan het mens-zijn is, dat eigen aan een leven is waarin niet God maar wel de zonde en de Satan een centrale positie bekleden. Juist omdat Hij door God verlaten werd, kwam zijn lijden totaal te zijn en belandde Hij echt in de hel, die de hel is van onze wereld, die de hel is waartoe elke mens veroordeeld is vanaf de dag van zijn conceptie." (blz. 154-155 passim).

Kerstmis wordt voltooid door het lijden en dood van Jezus.

Die getuigenis van Vekeman en van de orthodoxe iconen pakken we best mee om niet in de zeemzoete kerstmis-val te lopen en om ons echt te laten doordringen van dat unieke geschenk van God, zijn mensgeworden Zoon, zijn vleesgeworden woord.

Proef en geniet ... : toeleven naar Kerstmis - 5 -

 De in Wisconsin (VSA-1946) geboren dichter en sinoloog Lloyd Haft publiceerde in 2003 een dichtbundel  "De psalmen" waarbij hij elke psalm wel op een eigen en vrije manier bewerkte.

De psalm 34 levert een intieme en broze herwerking op waarbij het menselijke onvermogen en de altijd latente angst mogen meeklinken. 

Voor mij klinkt Haft hier als een hedendaagse 'anawim'.

Een gebed voor deze dagen naar Kerstmis toe.

NAAR PSALM 34

Ik wil u altijd loven,

altijd vieren,

altijd in mijn ziel uw feest.

Maar hoe uw eens verhoogde naam

hoog houden?

Hoe altijd?

Groot is mijn onvermogen u te zien:

groot als de vrees waarin mijn lichaam staat.

Legert u zich

bij wie u vrezen, in hun vrees?

Is vrezen vieren dat ik nog niet ken?

loven dat ik nog niet kan?

(uit: De Psalmen in de bewerking van Lloyd Haft, uitg. Querido, Amsterdam, 2003, blz.38)

Ook een ander gedicht vind ik passen in deze donkerste dagen die Kerstmis voorafgaan. Het zijn enkele strofen uit het tweede 'gezang' waarmee Christophe Vekeman zijn boek "Tot God" over het begin van zijn ontdekkingstocht in het christelijke-katholieke geloof opent.

II.

Nu zoeken wij zijn aangezicht nog

Nu tasten wij in het licht

Nu zien wij nog door een spiegel

Met ogen zo blind en zo dicht.

(...)

Nu is de tijd nog niet daar

Het is nog niet waar wat ze zeiden

We zijn zelfs lang nog niet klaar

Om ons straks, ooit voor te bereiden

(uit: Vekeman, Christophe, Tot God, Uitg. De Arbeiderspers, Amsterdam, 2024, blz. 15)

We zijn (lang) nog niet klaar om ons voor te bereiden op de ontmoeting met Jezus, maar we mogen erop vertrouwen dat hij bij zijn komst ons zal verwelkomen zoals we zijn, blinde tastende zoekers.

(Zwangere Maagd Maria - icoon door Teopa)