Pasen : laat de klokken luiden!

 Aan al wie deze blog regelmatig of sporadisch bezoekt,

een zalig paasfeest gewenst. 

Daar hoort een streepje muziek bij...van een Russische componist.

Sergej Rachmaninov (1873-1943) schreef in 1893 een suite voor twee piano's geïnspireerd door vier gedichten. Hij droeg deze vierdelige suite op aan de componist Peter Tchaikovsky, die hij zeer bewonderde en die hem muzikaal sterk beïnvloedde. Het laatste deel van de suite heeft als titel "Pasen" naar een vers van ene Aleksej Khomyakov.

Het vers luidt ongeveer als volgt (mij baserend op de Engelse tekst van Wikipedia over dit werk) :

 "Over de aarde luidt een machtige klok 

tot de gonzende lucht wiegt als de zee 

wanneer zilveren donderslagen 

het blijde nieuws bezingen 

van deze heilige overwinning."

Op deze Paasdag een uitvoering van deze Russische muziek (niet alles uit Rusland is slecht!) door Martha Argerich en Lilya Zilberstein.

Naast het kruis stond zijn moeder

 De gregoriaanse sequentie "Stabat Mater" werd doorheen de eeuwen door meerdere componisten herwerkt. In deze Goede Week wil ik je laten kennis maken met een hedendaagse uitwerking door de Franse componist Jean-Charles Gandrille (geboren in 1982). 

De componist zelf begeleidt op orgel de sopranen Julia en Suzanne Jerosme.

Jezus wordt bekoord in de woestijn : beelden voor de veertigdagentijd - 6 -

 Een wat modernere versie van Jezus in de woestijn toont ons een schilderij van de Vlaamse expressionist Gustave Van de Woestijne.

Hier ligt de nadruk op de mens Jezus alleen in de woestijn. 

Meer niet...het is aan de kijker om verder in te vullen wat dit betekende voor Christus én wat dit betekent voor ons in onze soms onherbergzame leven.

Het werk werd geschilderd in 1939, op de vooravond van Wereldoorlog II, en ik vraag mij af of Van de Woestijne zich bewust was van de ongastvrije tijd die er stond aan te komen.

Media en geloof

 Een tekst over hoe media omgaan met geloof vond ik in een boek uit 1996, waarin de filosoof Cornelis Verhoeven memoires neerschrijft. Deze memoires kwamen er na vraag van zijn uitgever en verschenen onder de titel "De glans van oud ijzer. herinneringen". 

Hij schrijft over het onverwachte grote succes van een klein boekje van hem , gepubliceerd in het najaar van 1964, over de godsvoorstelling. Het boekje had als titel : Rondom de leegte. Dit werk werd internationaal opgepikt en in meerdere talen vertaald. Hij kreeg de vraag naar interviews meestal in het kader van de turbulente vernieuwingen in de Nederlandse katholieke kerk in die jaren net na het Tweede Vaticaans Concilie (einde december 1965). Hij schrijft:

"Het lukte mij niet duidelijk te maken dat mijn werk daar alleen maar enig verband mee hield door het feit dat ik van huis uit katholiek was.

Die formulering 'van huis uit' werd zelfs als een beetje laf beschouwd, want, zeiden vooral buitenstaanders met verdacht groot gemak, je bent katholiek of je bent het niet en als je het bent, moet je daar fier voor uitkomen. Of je moet openlijk uittreden. Ik had de indruk dat zulke eisen eerder voortkomen uit een soort van bloeddorstigheid van het publiek dat wedstrijden en executies in het circus wil zien of toch minstens een bonte folklore in stand wil houden, dan uit enige interesse voor de zaak en ik wist mij vrij snel weer terug te trekken in mijn cocon. In het nut van heftige polemieken heb ik nooit kunnen geloven. Het zijn bijna altijd gewoon hanengevechten, spektakels voor een sadistisch oog. Ik heb ook nooit meegemaakt dat mensen elkaar daarbij met argumenten overtuigen of dat zij werkelijk geïnteresseerd zijn in de zaak waar zij over bekvechten. Het is alles maar circus en vermaak." (ibidem, blz. 108-109)

(Remy Cogge 
 Hanengevecht in Vlaanderen
1889 - museum La Piscine Roubaix
eigen foto  december 2021)

Als ik zie hoe nu in de (social) media discussies worden 'uitgevochten', herken ik wat Verhoeven hierover meer dan vijftig jaar geleden schreef. Wie de moeite wil doen om deze blog te lezen, weet dat ook ik meer houd van de nuance en niet geloof in een zwart-wit denken van gelijk / ongelijk. Elk verhaal van een zoekende mens kan bron worden van verwondering en ontdekking hoe de mens zich altijd weer kan her-vormen, meestal niet spectaculair maar vaak ingrijpend genoeg om een beetje wereld beter te maken, al is het soms maar voor even. Die kleine goedheid staat mijlen ver van het circus van het grote gelijk.  Elke veertigdagentijd opnieuw worden we uitgedaagd om het circus van het eigen gelijk de rug toe te keren en te zoeken naar het broze gelaat van de mens of hij nu schreeuwt in de (social) media of stil verkleumt naast mij in de bus. Die andere kan ons het gelaat tonen van de Andere die ons opwacht voorbij het graf van Goede Vrijdag en Stille Zaterdag.

Jezus wordt bekoord in de woestijn : beelden voor de veertigdagentijd - 5 -

 We kijken nu even naar een boekverluchting uit de Maasstreek (12e eeuw) waarin de bekoring van Jezus vooral wordt voorgesteld als een dispuut tussen Satan en Christus. 

Het wonder blijft verwonderen

 Het wonder blijft verwonderen en dat is maar goed ook. Een mens die zich niet meer kan verwonderen over het wonder mist iets wezenlijk.

De filosoof Cornelis Verhoeven houdt in zijn boek Inleiding tot de verwondering (Uitg. Amboboeken, Baarn, 1967, blz. 185-186) een pleidooi voor het wonder.

"Het wonder is het onverklaarbare, maar dan gehouden buiten het causale redeneren. Eenmaal daarin betrokken, wordt het wonder alleen maar een lastige en ergerlijke rest, waarop de eigenmachtigheid voorlopig strandt en dat zij bij voorkeur zou willen uitsluiten. Niet als rest van onverklaarbaarheid bestaat het wonder, maar als datgene wat het causale denken onmogelijk maakt, datgene waarover men zich verwondert. Maar ik kan mij heel goed verwonderen over de beweging van mijn arm of over mijn kennis zonder dat ik die beweging of die kennis restloos wil verklaren; dat is juist de authentieke verwondering. Van zodra ik van de ene kant eigenmachtig naar causale verklaringen ga zoeken en van de andere kant mij op een wonder beroep of, wat hetzelfde is, op een directe ingreep van god, begeef ik mij in schijn-verklaringen en schijn-filosofie. (...) Als god wordt gebruikt om de verwondering weg te nemen en een nieuwe, bijna juridisch vastgelegde vanzelfsprekendheid in te voeren, wordt hij tot een afgod gemaakt.

(miniatuur van de hand van
Gruyaert des Moulins ca. 1415
Bible Historiale
in British Library
©hetwoudderverwachting.nl)

 De mens die verwonderd is over de wonderen van het leven en vanuit die verwondering weigert god als een rechtstreekse verklaring te gebruiken, maar als het ware in de radeloosheid van zijn verwondering blijft volharden zonder god tot zijn eigen bezit te willen maken, is waarschijnlijk vromer en religieuzer dan wie een god ontwerpt als verklaring van onverklaarbare zaken. "

Verhoeven zegt ook ergens in de buurt van bovenstaande passage dat hij zich best kan vinden in een niet te rigoureuze interpretatie van het woord god, nl. als teken van 'het andere'.

Veertigdagentijd mag gerust een tijd worden om ons te verwonderen over wie we (maar) zijn en wat we (maar) kunnen.

Jezus wordt bekoord in de woestijn : beelden voor de veertigdagentijd - 4 -

Een uitbeelding van ruim een halve eeuw na Fra Angelica (zie bericht van 20 maart) is van de schilder Sandro Botticelli (°ca. 1445 - + 1510), die vooral werkte in Firenze en in Rome. Daar schilderde hij in 1481-1482 een aantal fresco's in de Sixtijnse kapel, waaronder deze verbeelding van de verzoeking van Christus. 

De enscenering is op en top Italiaanse Renaissance : architectuur, kledij, natuur. Dit brengt het verhaal als het ware naar de toeschouwer van zijn tijd. Hier kijken we vooral naar de bovenste strook, waar we van links naar rechts de drie bekoringen zien zoals verteld bij Lucas : stenen in brood veranderen - zich werpen vanaf het tempeldak - heerschappij over de aarde. Maar er is nog zoveel meer te zien...wie de Bijbelse verhalen van Oud en Nieuw Testament wat kent, zal nog vele verwijzingen zien...