Hij doet het weer...

Twee jaar na zijn 'outing' als katholiek gelovige met zijn boek "Tot God" publiceerde Christophe Vekeman opnieuw een boek met als titel : Het gebeurt, het gebeurt elke dag... De dag van uitgave was 8 september 2026, volgens de katholieke kalender het feest van de geboorte van Maria. 

De geboorte van het nieuwe boek werd mee begeleid door onder anderen een boeiend gesprek op de Nederlandse zender EO in podcastformule met interessante insteken en gesprekslijnen. In afwachting dat ik zijn nieuwe boek gelezen heb en hier mijn leeservaring zal delen verwijs ik graag naar deze podcast, een rit van ruim 1u15min., maar dank zij het retorische talent en de humor van Vekeman verveelt het niet. Wees daar maar zeker van!

 

Cultus

 Nog tot 30 september kan je in Lo-Reninge een literaire kunstroute ontdekken. In het centrum van Lo en in de kerken van de deelgemeentes Noordschote, Reninge en Pollinkhove zijn er telkens "duo's " opgesteld waarbij teksten geplaatst worden tegenover beeldende kunstwerken. Het samenbindende thema is : CULTUS over de afgoden van nu. De hedendaagse afgoden zijn dan volgens de curatoren Ilke en Uschi Cop het dwingende schoonheidsideaal, de alomtegenwoordige digitale wereld, de obsessie met autoritarisme en rituelen... 

Ik bezocht onlangs Lo en zag er acht van de dertien duo's. Voor mij waren niet alle duo's even geslaagd. Ondanks de onevenwichtige kwaliteit kon ik wel geïnspireerd worden door een aantal werken (literair of beeldend).  Het is prikkelend om te zoeken hoe sommige woorden en beelden zijn samengebracht. 

(eigen foto)

In de duiventoren van de voormalige abdij is een video te zien van Sofie Muller 'Barbara'. De heilige Barbara, patrones van brandweerlieden en mijnwerkers is meestal afgebeeld met een palmtak (symbool van marteldood) en een toren. In de duiventoren zien we een beeld van de heilige die langzaam door vuur wordt aangetast. Een object van verering wordt tot een verkoold overblijfsel... 

Het vers van Sarah De Koning daarbij alludeert op de verering en het vuur en op het hout waaruit de sculptuur is gemaakt. In haar titelloze vers associeert ze en slingert van de ene metafoor naar de andere. Uit dat gedicht lees je hier de eerste strofe. 

vraag mij, vanuit mijn brand vraagt mij

een gekrompen vonk in een tak slaapt

een fossiel in een steen

vraag mij licht in de lamp die denkt

nat te zijn van een nacht, dieponderdonker-duisternacht

en een lengte van zwart, gedenkt mij

Wie in de Westhoek is of er passeert, kan dit parcours zeker bezoeken. Er is altijd iets te ontdekken en te genieten in dit kleine stadje midden 'le plat pays'.

God is er ...

In de loop der eeuwen zijn er massa's boeken geschreven om te bewijzen dat God bestaat of om te bewijzen dat hij één groot verzinsel is. Maar de 'ongelovigen' vinden niets van al die godsbewijzen en de 'gelovigen' menen dat die Godontkenners er helemaal naast zitten.  Natuurlijk valt God niet te bewijzen op een natuurwetenschappelijke manier, waardoor priester Georges Lemaître zonder in geloofsnood te komen, kon bijdragen aan de theorie van de oerknal. Geloven is ook van een totaal andere orde dan de positieve wetenschap, maar dat lijken vele mensen te vergeten of onder de mat te schuiven.

Zoals filosoof Simon Truwant in zijn goede boek "De waarheid heeft vier gezichten" (uitg. Houtekiet, 2025) stelt, is de waarheid niet te herleiden tot enkel cijfers en wiskundige of chemische formules. Andere benaderingen van de werkelijkheid hebben evenveel recht op hun plaats in een publiek debat. 

Dichters en kunstenaars weten al altijd dat er meer is dan de cijfertjes van de positieve wetenschap. Dichter Willem Jan Otten (1951) blijft haperen bij een zin uit de profeet Jesaja waarin die God laat antwoorden op de verzuchting van de ballingen alsof God hen zou vergeten hebben : "Kan een vrouw haar zuigeling vergeten, zich niet ontfermen over het kind van haar schoot? Al zou zij die vergeten, ik vergeet jou niet! Zie, in mijn handpalmen heb ik je gegrift." (Jes. 49, 15-16). In zijn gedicht maakt Otten ook allusie op de leer van de kerk over de 'presentia realis' die stelt dat Jezus werkelijk aanwezig is in de geconsacreerde hostie en wijn. 

Het gedicht van Otten biedt stof tot meditatie en prikkelt tot openheid, zowel voor de gelovige als voor de ongelovige. 

(Jules De Bruycker : Interieur Sint-Niklaaskerk Gent tekening 1936 - ©The Art Couch)

Hoe wij in de handpalm neergeschreven zijn,

ik heb het nog niet grondig onderzocht.

Wel schat ik dat het om iets draadloos'gaat.

Zodra het een van ons alhier te gortig wordt,

bijvoorbeeld in de basiliek de diepdemente vrouw

die, met een tissue en een eeuwigheid te laat,

geschilderd bloed poogt weg te vegen van een houten

wreef, dan gloeit van haar, die niets meer weet,

de naam op in de palm van de hand. Die voelt,

vermoedelijk, hoe koel van lieverlee zijn vlees,

hoe weinig zijn presentia reëel nog scheelt

van onderzodenklam en onverrijsbaar zijn,

en weet: dat ik besta is dat zij streelt.

(uit: Hotel Parnassus. Poëzie van dichters uit de hele wereld., uitg. De Arbeiderspers, Amsterdam, 2004, blz. 69)

Pius XI en Leo XIV ... een eeuw verschil

De katholieke jeugdbeweging K.S.A. (katholieke studenten actie) bestaat in 2028 honderd jaar en als oud-provinciaal secretaris werd mij gevraagd om bij te dragen aan een boek over honderd jaar K.S.A. In een eerste tekst, die nooit het boek zal en moet halen was ik verwonderd over de grote veranderde benadering van de samenleving door 'Rome' over die voorbij honderd jaar. Hier wil ik met u, lezer, deze verwondering delen.  

De jaren twintig van vorige eeuw worden soms wel de 'roaring twenties' genoemd of de 'wilde jaren', met economische heropleving na de catastrofe van de eerste wereldoorlog en met een mondialisering die voelbaar werd voor steeds meer mensen dank zij onder anderen auto's, de radio, de film en populaire muziek (met 78 toerenplaten). Ondertussen zijn de jaren twintig van deze eeuw opnieuw wel 'roerig' te noemen en is er een nieuw soort mondialisering bezig door de technologische (r)evoluties met AI en alomtegenwoordigheid van de computer in allerlei gedaanten en een nieuw soort mondialisering met de klimaatverandering, de ontwrichting van de politiek en de polarisering. 

Eind 1922 publiceerde de toen nieuwe paus Pius XI de encycliek 'Ubi Arcano Dei Consilio' (in de ondoorgrondelijke ontwerpen van God) met een oproep aan de katholieken zich te verzetten tegen de secularisatie via onder anderen het uitbouwen van de Katholieke Actie, een duidelijke positionering van de kerk binnen de maatschappij en het verwerpen van de moderne gedachtenstromingen. Een verdedigende en strijdende houding 'tegen'... De titel van de encycliek focust op een goddelijk plan en op de eerste plaats van de kerk in de samenleving. De priesters die de Katholieke Actie moesten organiseren in de lijn van de pauselijke brief, riepen op om 'Vlaanderen te hernieuwen in Christus'.

Midden de huidige jaren twintig was in 2026 de eerste encycliek van paus Leo XIV  'Magnifica Humanitas' (Schitterende mensheid) een oproep om de menselijke waardigheid hoog te houden midden de digitale storm die over de wereld raast. Een uitnodigende houding 'voor'... De titel van de encycliek legt een heel andere klemtoon en focust op de mens en zijn roeping in de wereld. 

De dogmatische benadering van het geloof werd tijdens het tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) omgeturnd naar een benadering waarbij de figuur van de God-mens Jezus Christus meer op de voorgrond trad, voor sommigen té veel. Maar deze houding sluit naar mijn bescheiden inzicht beter aan bij de evangelische boodschap. De mens Jezus en onze relatie met Hem zijn heel iets anders dan het volgen van een doctrine en op het einde van de rit zullen we geen examen krijgen over de catechismus. 

Sporen van het Rijke Roomse Leven ...

 Tijdens de zomermaanden is het dorp Watou, nabij de grens met Frankrijk in het 'diepe' West-Vlaanderen, de plaats voor een kunstenfestival waarin poëzie en beeldende kunsten samen komen. Ieder jaar is ook de plaatselijke parochiekerk Sint-Bavo een van de festivallocaties. Deze kerk getuigt in architectuur en aankleding van een lange geschiedenis met veel vroomheid en steunende mecenassen.

Nu laatst vielen mij de offerblokken op, ingemetseld in de laatste pilaren (dichtst bij de uitgang) met hun specifieke intenties. 

Ik vermoed dat daar de laatste (tientallen) jaren geen euro(cent) meer is gedeponeerd. Stille getuigen van oude vroomheidspraktijken, waarbij je moeilijk een glimlach kan onderdrukken, vooral de lafenis van de gelovige zielen.

(eigen foto's - kerk St. Bavo Watou juli 2026)

Verdrinken in de melkweg

 Op vakantie buiten het lichtmorsende Vlaanderen kan het gebeuren dat we de sterrenpracht ontdekken in een donkere nacht, eventueel na een lange kleurrijke zonsondergang. Die intense ervaring bracht én brengt mensen tot een besef van nietigheid, 'een kiezel in de diepte van de azuren hemel' volgens de Griekse dichter Elytis (1911-1996 ; Nobelprijs literatuur 1979) of zoals de psalmendichter eeuwen geleden schreef : "Als ik kijk naar de hemel, het werk van uw vingers, de maan en de sterren die Gij hebt bevestigd, wat is dan de mens, dat Gij aan hem denkt, de zoon van Adam, dat hij U ter harte gaat." (vertaling door Oosterhuis en van der Plas).

De dichter Felix Timmermans raakte ook begeesterd door de avondpracht en de stilte van de nacht en de hemelpracht van de sterren in zijn bundel Adagio (blz 27, uitg. Standaard Uitgeverij, 1981).

Een stilmakende meditatie, een uitnodiging tot verwondering en vertraging, een stamelend gebed... hoe je het ook noemen wilt.

Waar de zon is heengegaan

wordt de hemel goud bemaald,

met het goed der regenbogen

vol gegoten en bestraald.

Heel den einder zegepraalt !

Hoor of er geen engelenstemmen,

harpen of bazuinen gaant !

Doch de stilte, haast beklemmend,

blijft om d'hoge bomen staan.

't Feest verkwijnt, de kleuren slinken. . .

Alles heeft daar naar gewacht.

D'aarde slaapt vol donkre kracht,

milde sterren blinken

en de melkweg nevelt zacht.

'k Voel mij diep in God verdrinken

Ach, hoe heilig is de nacht.

(kust departement Manche september 2012 - eigen foto)

Los Domingos - De zondagen -film over roeping

 In een vorig bericht heb ik reeds de boeiende, respectvolle, open film over een religieuze roeping anno nu aangekaart. Ik kom graag nog even terug op 'Los Domingos' omdat een lied van de Australische dichter, singer-songwriter Nick Cave prominent meespeelt en nog in mijn hoofd blijft spelen. De hoofdfiguur Ainara is lid van een jeugdkoor waar ze ook een vriendje heeft en we zien dit koor bij het instuderen van het lied "Into  my arms" waarin afscheid, liefde en vertrouwen vertolkt worden.

Hierbij kan je dit lied beluisteren.

En net de dag dat ik de film zag, was er op de Plint Poëziekalender een vers van Bette Westera dat nauw aansluit bij het zoeken naar wat een roeping is of kan zijn en welke plaats geloof kan/mag innemen in ons leven.

ZONDER TWIJFEL

Zonder wegen geen verdwalen.

Zonder zon geen lelijk weer.

Geen gezondheid zonder kwalen

en geen minder zonder meer.

Geen beneden zonder boven

en geen achter zonder voor.

Zonder twijfel geen geloven.

Zonder stilte geen gehoor.

(uit : Dichter nr. 20 , blz. 94 - uitg. Plint)

Zo blijft de film bij mij nog naneuriën.

Wat krijgen we nu? Een film over roeping!

Op dit moment loopt in de art cinema's in Vlaanderen de bijzondere en intelligente Spaanse film 'Los Domingos'. Daarin zien we hoe een meisje, Ainara, op het einde van haar middelbare school wil intreden in een contemplatief slotklooster en hoe haar omgeving daarop reageert. 

Hoe zou jij reageren mocht je dochter of je nicht of je vriendin meedelen dat ze zich geroepen voelt tot een besloten leven van gebed, gehoorzaamheid en soberheid? Is dit meisje op zoek naar troost omdat haar gelovige moeder nog niet zolang geleden is overleden? Wordt ze geïndoctrineerd door de nonnen van het klooster waar ze heen wilt? Is ze nog niet te jong en moet ze niet eerst 'de wereld' leren kennen, het uitgangsleven als student en de liefde van een jongen? Zou ze haar intellectuele talenten niet beter inzetten voor een verantwoordelijke studierichting en job? Is ze niet 'gek' en moet ze niet psychiatrisch behandeld worden? 

(still uit de film Los Domingos)

Met al deze vragen worstelen de personages in de film. De regisseur Alauda Ruiz de Azua toont de groeiende familiale spanningen rond Ainara zonder zelf een duidelijk standpunt te verdedigen pro of contra de keuze van het meisje. De jonge actrice Blanca Soroa weet op een subtiele manier met blikken en kleine gebaren de twijfels, de religieuze en andere verliefdheid, het zoeken naar erkenning en respect over te brengen. Een sterke scène is het wanneer Ainara na de uitvaart van haar grootmoeder in de kerk haar verwarring wenend en verwoordt via het gebed van overgave van Charles de Foucauld. Haar tante, een vurige atheïste, probeert tevergeefs haar nichtje op andere gedachten te brengen, maar ziet ook hoe Ainara innerlijke rust en geluk vindt in het religieuze. Haar vader is ook vertwijfeld maar wil voor alles dat zijn dochter gelukkig is.

Zonder grote gestes doet de film ons nadenken over persoonlijke vrijheid, tolerantie, conformisme, indocrinatie en het intieme geloofsproces van (jonge) mensen. 

Gelovigen zowel als ongelovigen worden aangesproken in deze film omdat hij juist met veel respect de verschillende standpunten in beeld brengt. Voor mij een absolute aanrader en een verademing omdat er niet geschermd wordt met het grote gelijk.

Een gebed aan zee

 De in Amerika geboren Nederlandse dichter Lloyd Haft (1946)heeft het boek der psalmen bewerkt tot eigenzinnige verzen. Soms staat zijn versie dicht bij het origineel, soms is het een heel vrije herdichting. 

In deze vakantieperiode zijn velen aan zee en daarbij dacht ik aan dit gebed/vers.

(eigen foto juli 2017)

Zo hier staat hij zoals de psalmdichter bij de zee 

en al kijkend over deze oneindige 

altijd andere oneindigheid 

die voor hem zoals voor de psalmdichter 

veellagig spreekt over 'God',

herschrijft hij psalm 93.

NAAR PSALM 93

Is zoveel luister

niets dan kleed?

Als dit uw hulsel is -

hoe sterk moet u dan schuilen!

Sterk is ook de aarde,

eeuwig haast als u:

vanouds is hier de plaats waar u

zou kunnen komen.

Golven slaan,

razen omhoog,

raken u niet :

uw stilte

die niemand ziet, ligt hoger.

Over de golven uitziend

denk ik aan de velen

die hier al ongehoord van u getuigden.

Ook ik getuig: onwankelbaar

is uw verborgenheid.

(uit: Haft, Lloyd, De psalmen in bewerking. Amsterdam, Uitg. Querido, 2003, blz. 102)

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - het Sint Maartenskerkje van Vic - 4 -

 Voor een laatste keer laten we ons verleiden door de bijzondere fresco's in het kleine kerkje van Vic (departement Indre). Op het einde van de elfde eeuw werd de parochie van Vic bediend door monniken van de abdij van Déols, toen een machtige benedictijnerabdij vlak bij Châteauroux. Deze monniken realiseerden de fresco's in het midden van de twaalfde eeuw. Recente bronnenstudies ontdekten dat het iconografisch programma in Vic mee bepaald werd door de geschriften van een monnik van de abdij van Déols, nl. Hervé de Bourg-Dieu. Hij schreef een commentaar op het boek Jesaja, die geroepen werd om profeet te worden. Hem verscheen een engel, maar die verschijning deed Jesaja beseffen hoe klein en zondig hij was en daarom niet waardig om profeet te worden. Hij beschrijft dit visioen en zegt dat een engel met een gloeiende kool zijn lippen kwam zuiveren zodat hij klaar was voor zijn profetenwerk (Jesaja 6). Dat zien we op een fresco in het priesterkoor. 

(eigen foto)

Daarnaast is er het verhaal van de intocht van Jezus in Jeruzalem (cfr. Mt. 21; Mc. 11; Lc. 19 ; Jo. 12), op het eerste zicht geen 'logisch' vervolg op die zuivering van Jesaja. Maar in dat visioen hoorde Jesaja ook de engelen (serafijnen zegt hij) de lof van God zingen : Heilig, Heilig, Heilig, de Heer der Heerscharen. En in alle evangelieverhalen wordt verteld dat het volk Christus toezong met woorden uit psalm 118 (26) : Gezegend wie komt met de naam van de Heer. Deze twee verzen samen vormen het vaste lied in de eucharistieviering, voor de consecratie, dat we kennen als het 'Sanctus'. In de mis herdenken wij het lijden en de dood van Christus én die werden ingezet met de intocht in Jeruzalem. Zo zien we hoe deze twee scènes dan toch bij elkaar aansluiten. De priester ziet en moet eerst en vooral beseffen dat hij onwaardig is, wordt dan gezuiverd en mag dan binnentreden in het mysterie van de Verlossing (de Passie en Pasen van de Heer).

(eigen foto)

Met deze beschouwing van deze fresco's verlaten we dit prachtige kerkje van Vic, dat mede dank zij schrijfster George Sand (1804-1876) op de lijst van Franse monumenten werd geplaatst en daardoor met de nodige zorg is bejegend.

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Sint Maartenskerkje van Vic - 3 -

Nog een keer  kijken we nog rond in het romaanse dorpskerkje van Vic (departement Indre) en zijn bijzondere muurschilderingen.

Nu zien we enkele scenes die ook door de gewone gelovigen gemakkelijk konden worden gezien vanuit het kerkschip. De Bijbelse taferelen staan op de grote muur die schip van priesterkoor scheidt terwijl St. Martinus op de rechterzijmuur te zien is.

De tronende Christus wordt bovenaan geflankeerd door de apostelen links en rechts van hem. Onder die apostelreeks zijn een aantal verhalen te zien uit het zogenaamde 'kindsheidsevangelie'. Dit wil zeggen over de geboorte wat er kort daarvoor en daarna gebeurde. 

Naar het altaar kijkend zien we rechts onder de apostelen twee scènes met Maria in de hoofdrol. Er is helemaal rechts het bezoek van de engel Gabriël aan Maria zoals het te lezen is in het evangelie van Lucas (1, 26-38) en dat we ook kennen als de 'boodschap aan Maria'. Links daarvan is er een minder bekend verhaal uit een apocrief tekst, nl. het proto-evangelie van Jacobus. Daarin wordt vertelt dat wanneer ontdekt werd dat Maria zwanger was, zij zich moest rechtvaardigen voor de hogepriesters en schriftgeleerden. De vinger die terechtwijst en de onderdanige Maria.

(eigen foto )

Aan de linkerkant staat onder een deel van de apostelen het kindje Jezus centraal, met rechts hem zittend op de schoot van Maria alsof hij op een troon zetelt, boven hem de ster die de wijzen uit het oosten de weg toont naar de Heiland. Onmiddellijk bij Maria en Jezus vallen herders op hun knieën neer terwijl achter hen de drie koningen of wijzen op hun paarden het kerstekind naderen. Picturaal valt het op hoe de schilder twee paardenpoten laat de boord van het tafereel doorbreken.

(eigen foto)

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Sint Maartenskerkje in Vic - 2 -

 In een vorig bericht werd je al binnengevoerd in het romaanse kerkje van Vic (departement Indre). Laat ons nu even dichter een aantal fresco's bekijken. Een groot deel van de beschilderingen waren niet zichtbaar voor de gelovigen, want ze vulden de muren van de ruimte tussen de gelovigen en de absis met het altaar, dat is een soort priesterkoor. Dus vele van die fresco's waren bedoeld als meditatiestof voor de priester en diaken.

Deze reeks muurschilderingen vormen een soort stripverhaal en een van de hoofdthema's is het lijdensverhaal van Christus, met de intocht in Jeruzalem op palmzondag, het laatste avondmaal met voetwassing en aankondiging door Jezus van het verraad van Judas, de kruisiging en kruisafneming. Bij momenten slaagt de schilder er wonderwel in om emoties te suggereren.

De scene van het Laatste Avondmaal toont wat we lezen in het evangelie van Mattheüs : " 's Avonds gingen Jezus en de leerlingen samen eten. Onder het eten zei Jezus : 'Luister goed naar mijn woorden : één van jullie zal mij uitleveren.' De leerlingen werden heel verdrietig en vroegen allemaal aan Jezus : 'Ben ik het? Neen toch, Heer.' Jezus antwoordde : 'Eén van jullie nam net iets uit de schaal, tegelijk met mij. Dat is de man die mij zal uitleveren." (Mt. 26, 20-23)(vertaling : Bijbel in gewone taal). We zien op de schildering de verwarring onder de apostelen door hun blikrichting en  de houding van hun handen.

(Laatste Avondmaal - kerkje Vic - eigen foto)

Een andere episode uit het Laatste Avondmaal wordt ook verbeeld, namelijk de voetwassing én dat speciaal van Petrus, omdat hij net protesteerde : "U mag mijn voeten beslist niet wassen. Nooit! Jezus zei : 'als ik je voeten niet mag wassen, kun je niet bij mij horen.' Toen zei Petrus : 'Heer, was dan niet alleen mijn voeten, maar ook mijn handen en mijn hoofd!' " (Jo. 13, 8-9) (vertaling Bijbel in gewone taal). De armen van Petrus geven mooi uitdrukking aan het protest van Petrus.

(voetwassing van Petrus - kerkje Vic - eigen foto)

En dan is er het verraad van Judas, door middel van een kus. Deze verraderskus kennen we in ons spraakgebruik als de ' Judaskus'. (cfr. Mc 14,45 en Mt. 26,49). Het indringende ogenspel in Vic is impressionant. 

(Judaskus - kerkje Vic - eigen foto)

In een volgende bericht wil ik nog enkele delen van de muurschilderingen in Vic onder de aandacht brengen.

ûs 

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Sint Maartenskerkje in Vic - 1 -

In het departement Indre, in de buurt van het stadje La Châtre en niet ver van het huis van schrijfster George Sand (1804-1876), is er het dorpje Vic. Hier waren ooit Romeinen gevestigd en werd in de 11e-12e eeuw een kerkje gebouwd, in de stijl van die tijd, romaans dus. Alleen het torentje werd later toegevoegd.

(kerkje van Vic - eigen foto)

Het interieur van dat kerkje, toegewijd aan de heilige Martinus, staat op de lijst van beschermde monumenten in Frankrijk. In de 19e eeuw ontdekte de pastoor onder een kalklaag fresco's die het grootste deel van de kerkmuren bedekten. Na onderzoek bleken deze gemaakt te zijn in de 12e eeuw. In een bijgebouw van de kerk kan de bezoeker via een aantal schermen inzoemen op de geschiedenis en iconografie van deze fresco's. Mede dank zij George Sand werden de fresco's bewaard en erkend als uitzonderlijk erfgoed.

Als je de deur van het kerkje openduwt, wordt je onmiddellijk getroffen door het totaalzicht. En je ziet dat er veel te ontdekken valt... als je dieper doordringt tot in het priesterkoor en de absis.

(overzicht interieur kerk Vic - eigen foto)

In een volgend bericht hier zullen we dit kleine juweeltje verder onder de loupe nemen.

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Gargilesse Dampiere - 2 -

In een vorig bericht maakten we kennis met het romaanse kerkje van Gargilesse Dampiere maar het beste moet dan nog komen. 

Er is onder de kerk een crypte die helemaal beschilderd is met fresco's uit de 13e eeuw. Deze fragiele kunstwerken zijn er meestal nog goed bewaard, ondanks vochtigheid en schimmelvorming. Hier zien we scenes die verwijzen naar het laatste oordeel en naar de kindsheidsverhalen uit het evangelie. 

(hoofdnis in crypte kerk Gargilesse - laatste oordeel - eigen foto)

Een van de zijtaferelen toont hoe Maria wordt verbeeld als de nieuwe Eva. De eerste Eva (onderste niveau) heeft door haar ongehoorzaamheid (het plukken van de verboden vrucht) het lijden in de wereld gebracht (cfr. boek genesis 2 en 3) en Maria bovenaan links gehoorzaamt aan de engel , en rechts als vervolg van een stripverhaal, bezoekt ze haar zwangere nicht Elisabeth (Lc. 1).

(fresco's met beneden Adam en Eva en boven Maria - kerk Gargilesse - eigen foto)

En een iets minder goed bewaarde fresco toont Maria met baby Jezus op een ezel, verwijzend naar de vlucht naar Egypte na het bezoek van de drie wijzen (Mt. 2).

(vlucht naar Egypte - fresco in kerk van Gargilesse - eigen foto)

Deze kerk vormt een buitengewoon geheel dat getuigt van de geloof en de vakmanschap uit de middeleeuwen, maar die ons nog tot op vandaag kunnen ontroeren. 

Sporen van middeleeuwse vroomheid en kunde - Gargilesse Dampierre -1-

 

(eigen foto - kerk Gargilesse)

In het kleine dorpje Gargilesse Dampierre in het zuiden van het departement Indre, niet zo ver van Châteauroux, staat een fors romaans kerkje binnen de ommuring van een kasteeldomein, gebouwd in de 12e eeuw. 

De sobere buitenmuren doen niet vermoeden welke oude schoonheden zich verschuilen daarachter. 

De kerk heeft een beschilderd absisplafond met een majesteitelijke, zegenende Christus in een purperen gewaad (koninklijke kleur en tegelijk verwijzend naar de bespotting van de gevangen Jezus cfr. Marcus 15,16-20 en vergelijkbaar Mt. 27 en Joh. 19)), in een mandorla dat symbool staat voor het samenkomen van twee werelden (de hemelse en de aardse).

(plafond absis kerk Gargilesse - eigen foto)

Rondom rond worden pilaren versierd met gebeeldhouwde kapitelen die verwijzen naar Bijbelse taferelen. Ik heb ze niet geteld, maar er zouden 120 zo'n beeldige kapitelen zijn. Wel worden daar ook de vierentwintig oudsten voorgesteld, zoals beschreven in het boek van de Openbaring (Apoc. 4, 4) : "(En ik zag) rondom de troon vierentwintig tronen en op die tronen vierentwintig oudsten gezeten, gekleed in witte gewaden en met gouden kronen op hun hoofden".

(oudste uit het boek Apocalyps - kapiteel in kerk Gargilesse - eigen foto)

(Maria bezoekt Elisabeth cfr Lc 1 - kapiteel in kerk Gargilesse - eigen foto) 

Troyes - broze lichtwijzers in de kathedraal

 In de gotische kathedraal van Troyes (Noord-Frankrijk, dep. Aube) zijn er vele hedendaagse kunstwerken die het geloofsverhaal mede actualiseren. Als een soort dialoog met de middeleeuwse glasramen ontdekte ik ook enkele werken in glas tijdens de rondgang doorheen deze grote en grootse kerk. 

Glas laat licht door, glas kan gekleurd zijn en zo het licht mee breken en verdelen, maar glas is ook een breekbaar materiaal. Zoals wij mensen die kunnen stralen en door woord en leven een weg wijzen, maar die ook kunnen breken onder druk en agressieve inbreuken.

Een van de vele zijkapellen van deze kathedraal is ingericht als gebedsruimte met daarin centraal op het altaar een tabernakel, waarin de gewijde hosties bewaard worden en zo het verblijf zijn van Christus. 

Bij de ingang van deze kapel, langs de kooromgang wijzen er twee glazen panelen naar die ruimte, met links en rechts een engel met ruim gespreide vleugels getekend (gegraveerd of ?), engelen die Gods nabijheid aankondigen. Dit is een werk van Fritz Muehlenbeck uit 2009. Zoals de engel de aanwezigheid van Jezus aankondigde aan Maria, zo kondigen deze twee transparante figuren ook de eucharistische aanwezigheid aan.

(eigen foto's)

Eenmaal in de kapel wordt de blik van de bezoeker getrokken naar het altaar waarop een tabernakel staat in glas, een veelkleurig spel van kruisen. Hier denk ik spontaan aan die passage het de eerste brief van Petrus die het erover heeft dat wij als christenen rentmeesters zijn over de veelkleurige genade van God. Ik verwijs graag naar mijn artikel hierover in het monastieke tijdschrift De Kovel (nr. 55, november 2018). Dit bijzondere tabernakel (of zoals het in Frans klinkt la tour eucharistique) is gemaakt door Hélène Mugot in 2008.

(eigen foto - mei 2026)

Hedendaagse glaskunst dicht bij de gelovigen terwijl in de hoge ramen de oude glaskunst ook haar bijdrage levert aan het tonen van de veelkleurige genade van God.

Troyes - beeldende geloofsgetuigen in de kathedraal

 In de kathedraal van Troyes zie je tijdens een bezoek hoe dit gebedshuis evolueert in de uitbeelding van het geloofsverhaal. Binnen de middeleeuwse constructie die de kathedraal is, zag ik sculpturen uit de middeleeuwen tot beelden gemaakt in deze eeuw.

Een uit steen gehouwen en gepolychromeerde beeldengroep, gemaakt midden 16e eeuw, stelt voor hoe Augustinus door Ambrosius wordt gedoopt.

(Ambrosius doopt Augustinus - eigen foto mei 2026) 

Van een andere orde is de terracotta beeldengroep "Les femmes au tombeau" gemaakt in 2011 door Christiane Boone. In alle evangelies staat dat de eerste getuigen van het lege graf vrouwen waren. Bij Mattëus zijn er twee, bij Johannes enkel Maria Magdalena en bij Marcus en Lucas zijn er drie. In Troyes zien we drie keer drie vrouwen, van donker naar licht. Donkerbruin (aards) en verslagen richting het graf, zwart en verbouwereerd voor zich kijkend naar het lege graf  en in kleur wegrennend van het graf om te getuigen.

(Les Femmes au Tombeau - Christiane Boone - eigen foto mei 2026)

Zo krijgen oude en nieuwe geloofsverbeelding een plek in dit gotische huis van gebed en ontmoeting.

Troyes - liturgische kledij uit de sacristie van de kathedraal

 

In de voorbije maand bezocht ik de stad Troyes, voor vele mensen uit Vlaanderen en Nederland een eerste halte (bij heenreis) of een laatste halte (op de terugweg) tijdens een reis richting Zuid-Frankrijk of de Middellandse Zee gebieden. De kathedraal St. Petrus en St. Paulus was zelfs op een grijze, regenachtige dag best indrukwekkend. 

Tijdens dit bezoek was er nog een aangename verrassing in de vorm van een tijdelijke tentoonstelling over liturgische gewaden en de geloofssymbolen die daarop te lezen zijn.

Er stonden meerdere kazuifels, dalmatieken en koorkappen gemaakt tussen de 18e eeuw en nu. Een overzichtelijke tentoonstelling met korte begeleidende teksten.

Uit de vele mooie stukken wil ik er hier twee tonen, twee keer een kazuifel.

Eerst een met op de buikkant de afbeelding van de heilige Augustinus (bisschop met mijter en staf en kerkleraar met een boek in zijn hand) en onderaan de afbeelding van een brandend hart, hét symbool bij uitstek voor Augustinus die in het eerste hoofdstuk van zijn "Belijdenissen" de bekende zin schreef : Onrustig is ons hart totdat het rust vindt in U.

(eigen foto)

Het tweede wat ik hier toon is het centrale rugmotief van een kazuifel. We zien een afbeelding met het verhaal van de Emmaüsgangers (Lucas 24) wiens ogen opengaan als hun 'toevallige reisgenoot' brood breekt en de wijn aanreikt. Dan herkennen ze Jezus. Het gebeurt al niet zo vaak dat deze scène op een kazuifel wordt verbeeld én zeker niet zoals in Troyes te zien is.

De leerlingen zijn in het Lucasevangelie anoniem, maar op de kazuifel zien we langs de ene kant een oudere apostel die nauw aansluit bij de iconografie van Petrus en langs de andere kant een jonge vrouw die associaties oproept met Maria Magdalena. Een kazuifel met een aparte lezing dus van het Emmaüsverhaal, alsof de belangrijkste Paasgetuigen Petrus zijn (en bij uitbreiding de kerkleiders) én de vrouw met een bijzonder statuut : hoer en heilige, zondares en vriendin van Jezus... Het instituut Kerk enerzijds én anderzijds de vrouw met een grote emotionele betrokkenheid t.o.v. Jezus.

Ik zal het Emmaüsverhaal vanaf nu met andere oren beluisteren en op een andere manier overwegen...

(eigen foto)

Alle zintuigen open...

(eigen foto - 1 augustus 2025)

Ik ben er even tussenuit, tot begin juni. 

De volgende verzen uit het zogenaamde "Zonnelied" 

van Franciscus van Assisi 

passen bij zo'n rustpauze. Alle zintuigen open,

de fysieke én de spirituele zintuigen... 

Wees geprezen, mijn Heer met al uw schepselen,

vooral door mijnheer broeder zon,
die de dag is en door wie Gij ons verlicht.
En hij is mooi en straalt met grote pracht;
van U, Allerhoogste, draagt hij het teken.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster maan en de sterren.
Aan de hemel hebt Gij ze gevormd, helder en kostbaar en mooi.

Wees geprezen, mijn Heer, door broeder wind
en door de lucht, bewolkt of helder, en ieder jaargetijde,
door wie Gij het leven van uw schepselen onderhoudt.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster water,
die heel nuttig is en nederig, kostbaar en kuis.

Wees geprezen, mijn Heer, door broeder vuur,
door wie Gij voor ons de nacht verlicht;
en hij is mooi en vrolijk, stoer en sterk.

Wees geprezen, mijn Heer, door onze zuster, moeder aarde,
die ons voedt en leidt,
en allerlei vruchten voortbrengt, bonte bloemen en planten.

(deze vertaling vond ik bij kerknet)

Tot begin juni...

Onderhandelen met God

(voorbede van Abraham -
prent gevonden
zonder verdere brongegevens
op het wereldwijde web)

In de verhalencyclus over Abraham in het eerste boek van de Bijbel komen meerdere merkwaardige passages voor. Een ervan is de goddelijke dreiging dat de steden Gomorra en Sodom zullen vernietigd worden omdat de inwoners de heilige gastvrijheid misbruiken, geen oog hebben voor de armen en leugenachtig leven (Genesis 18, 17-33). Abraham wil deze goddelijke dreiging afwenden. Zou God niet terugkomen op zijn besluit als er vijftig rechtvaardigen worden gevonden? En het werden er dan veertig, dertig, twintig, tien... Het afdingen stopt bij tien en volgens een Joodse traditie is de wereld nog niet verwoest omdat er nog tien rechtvaardigen ( tzaddikim) leven. 

Dit verhaal is ook de basis voor een gebed dat ik onlangs las bij het doorbladeren van een tijdschrift voor leidinggevenden binnen de Vlaamse katholieke jeugdbeweging K.S.A. (Golfslag jg. 5, sept. 1973). Ik stond versteld van de actualiteit van deze tekst. Daarom deel ik hem graag, en hij is zo opnieuw te bidden.

Heer onze God,

ook in onze wereld leven mensen die verder 

proberen te komen

dan de verdediging van eigen belang en positie.

Spaar onze bedreigde samenleving om hen

en breng ons leven in hun spoor.

Ook in onze wereld zijn er politici te vinden

die verder willen kijken dan de grenzen van hun land;

die graag uit de geschiedenis, uit de conferenties,

en uit het hart van de mens,

oorlog, afdreiging en geweld willen bannen.

Spaar onze verscheurde samenleving om hen

en help ons, in vrije verbroedering

bruggen bouwen.

Ook in onze wereld komen soms economen aan het woord

die er niet eerst op uit zijn,

westers of oosters, rood of geel belang te beveiligen

of te verwerven;

maar die de vruchten van de aarde

breder willen spreiden,

allen willen laten werken en leven.

Spaar onze onrechtvaardige samenleving om hen

en maak ons moedig voor het recht.

Ook in onze wereld komen we soms mensen tegen

die winstbelang durven relativeren;

die de onderschikking van de mens aan de produktie,

de reklame en het geld proberen te breken.

Spaar onze vedrukkingssamenleving om hen

en wijs ons de weg van de liefde

wanneer we naar de mensen toegaan.

Ook in onze wereld ontmoeten we soms mensen

die graag en goed zonder veel woorden

hun plicht en hun werk doen.

Spaar onze gemakzuchtige samenleving om hen

en wek in ons de trouw om wat nu moet en kan,

van dag tot dag.

Ook in onze wereld vind je mensen

die zorgen om wat ziek is,

niet voorbijgaan aan wie oud en moe is,

willen leven met wie gehandicapt is,

niet verder afduwen

wie al uit het raderwerk gevallen is.

Spaar onze genadeloze prestatiesamenleving om hen

en hoed ons voor valse prestatie en prestige.

Ook in onze wereld inspireert de houding van Jezus

mensen tot verkondiging van vrede en gerechtigheid,

van liefde en dienstbaarheid.

Spaar om deze, uwe mensen, onze samenleving

en bemoedig in ons het geloof in uw boodschap.

En mochten zij, Heer, niet zo talrijk zijn in onze ogen,

en mochten zij, Heer, geen genade vinden in onze ogen,

omdat ons oog ook niet zo best ziet

omdat ons hart zijn kritiek zo liefst 

op anderen verschiet.

En mochten zij, Heer, niet zo talrijk zijn in uw ogen

en mochten zij, Heer, geen genade vinden in uw ogen

omdat wat menselijk is zo moeilijk zuiver is

en van liefde zo vlug daalt tot bestendiging van het onrecht

en van strijd om het recht zo vlug in het zadel stijgt

van oorlog en van haat.

Verlos ons dan

om die Ene rechtvaardige,

die ons bestaan heeft gedeeld

om die Ene die kwam zoeken wat verloren was

om die Ene die alles wetend toch gehoopt heeft,

Jezus Christus, Uw Zoon.

(naar een idee van J.Beex)