Leven met wijsheid : Thomas Merton -1-

 In 2018 verscheen bij uitgeverij Damon een biografie over de Amerikaanse trappist Thomas Merton met als titel : "Leven met wijsheid. Een biografie van Thomas Merton ", geschreven door iemand die Merton nog persoonlijk gekend heeft: Jim Forest. Een boeiende en vlotte biografie van een boeiende persoonlijkheid. Forest laat alle facetten van Mertons leven aan bod komen, ook zijn verliefdheid op een verpleegster, ook zijn moeilijke relatie met de kerkelijke censuur, ook zijn twijfels over zijn roeping. 

Vanuit deze vernieuwde kennismaking met Merton zal ik in enkele opeenvolgende berichten enkele citaten brengen waarin Merton zelf aan het woord is. Zo mag blijken hoe actueel veel van ideeën van deze ongewone monnik nog altijd zijn, ook al is hij nu al meer dan 50 jaar geleden gestorven. 

Vanuit zijn eigen zoeken en vanuit wat hij in de monastieke traditie ontdekte wilde Merton aangeven hoe de mens op zoek mag naar zijn ware zelf, het goddelijke beeld in ons hart, dat verborgen ligt onder de eerste façade van naam, beroep, dromen en prestaties. Maar dat goddelijke beeld in ons kan alleen ervaren worden als we in de ander het goddelijke beeld ontdekken.

(©Patheos)

"In het mysterie van de naastenliefde wordt de verwerkelijking van 'de ander' gevonden, niet alleen als degene die door ons moet worden bemind, zodat wij onszelf kunnen vervolmaken, maar ook als degene die zichzelf kan vervolmaken door ons te beminnen. De roeping tot naastenliefde is niet alleen een oproep om te beminnen, maar ook om bemind te worden. Wie het helemaal niet interesseert of hij wordt bemind of niet, is uiteindelijk onverschillig voor het echte welzijn van de ander en van de maatschappij. Daaruit volgt dat we niet kunnen beminnen, tenzij we bereid zijn om ook bemind te worden. Het leven van 'de ander' is niet alleen een aanvulling, een toevoeging voor de ander."

[citaat uit het boek The New Man -1959- bij Forest, blz. 170)

15 augustus Maria Ten Hemel Opgenomen

 

(©Abdij Koningsoord)

De Oostenrijkse componis Heinrich Ignaz Franz Biber (1644-1704) schreef sonates bij de vijftien 'mysteries' van de rozenkrans. Hierbij de sonate bij het 'mysterie' van de ten hemelopneming van Maria.

Hoe is je Naam? Shilpa Gupta

 In de Joodse wereld van de Bijbelboeken is een naam iets heel belangrijk. Een naam vat als het ware het wezen samen van de genoemde. Daarom dat de Godsnaam zoals hij aan Mozes wordt geopenbaard volgens Exodus 3,14 onuitsprekelijk is en op een bepaalde manier ook nietszeggend: Ik-zal-er-zijn (Naardense Bijbelvertaling) of Ik ben die er zijn zal (Nieuwe Bijbelvertaling). Het wezen van God is immers onkenbaar en onuitsprekelijk.

Tegelijk ontvangen een aantal Bijbelse figuren soms een nieuwe naam. Abram wordt Abraham nadat God met hem een verbond sloot en hem aanzegde dat hij de vader zou worden van een menigte van volkeren (Genesis 17,1-5) en Jacob wordt Israël (Genesis 32,29) omdat hij 's nachts met God had gestreden. En het gaat zo door tot bij de apostelen toe want Simon wordt Petrus (Johannes 1, 42).

(eigen foto)

Aan deze Bijbelse naamsveranderingen moest ik denken tijdens het bezoek aan de tentoonstelling "Vandaag zal eindigen" met een overzicht van het werk van de Indiase kunstenares Shilpa Gupta. Deze expo loopt nog tot 12 september in het MUHKA en toont daar onder anderen een installatie van vele bewerkte en ingelijste foto's met honderd verhalen van mensen die hun achternaam hebben veranderd. Telkens wordt ook heel kort aangegeven waarom de naamsverandering er is gekomen. De titel van het werk is ook duidelijk: Altered Inheritances - 100 (Last Name) Stories. Met een nieuwe naam wil iemand een bepaald verleden, een bepaalde erfenis als het ware van zich afschudden en een nieuw begin maken. Slaven

(detail - eigen foto)

willen bijvoorbeeld eenmaal vrijgekomen niet langer de naam van hun vroegere meester dragen en  noemen zich dan maar Freeman. 

Wat is mijn naam?

Hoe draag ik daarin een verleden met mij mee? 

Kan ik mijzelf vernieuwen, een andere mens worden? Hoe kan zich dat uitdrukken? Die vragen bleven hangen bij het rondwandelen in de mooie installatie van Shilpa Gupta. 

(detail - eigen foto)

 

6 augustus : feest van de gedaanteverandering van de Heer

 Broeder Roger Schutz-stichter van de oecumenische gemeenschap van Taizé - sprak in augustus 1975 deze bezinning uit naar aanleiding van het feest van de Transfiguratie van de Heer. Het verhaal van de gedaanteverandering van Jezus lezen we bij Marcus (9,2-8) en de parallelplaatsen bij Lucas (9,28-36) en Mattheüs (17,1-8).

"De transfiguratie of gedaanteverandering gebeurt eigenlijk aan ons. Naarmate alles in onszelf verandert, herwinnen de dingen hun echte betekenis. Onze transfiguratie begint aan de wonden en kwetsuren die wij oplopen in het leven. Dààr waar iets ons tegengaat, ons pijn doet of bedroeft, waar het moralisme ons geweten soms beknelt, kan de transfiguratie beginnen. Ons geweten moet een motor zijn, een dynamische kracht, maar dikwijls is het geheel verstard geraakt. 

(©Pemptousia
Transfiguratie icoon)

Onze verwondingen hebben een enorme waarde. Wel zouden ze kunnen aanleiding geven tot opstandigheid of agressie. Vooral voor vereenzaamde mensen kunnen wonden een kwelling worden die zich keert tegen de medemens in agressiviteit of afgunst. Maar, er kan een roep uitgaan van die wonden. Het kan gebeuren dat die wonden een plaats worden van creatieve energie, van vriendschap en communio, van diep begrip voor elke menselijke situatie.

In plaats van ons te zeer te beklagen over de wonden in ons leven, over alles wat de mens verdrukt of omverhaalt, zouden we moeten weten en geloven dat Christus door die poort binnenkomt in ons en in heel het volk van God. We zouden kunnen bidden met de Spaanse dichter Miguel X: open in mij de poort van de wonde waarlangs de transfiguratie van mijn wezen kan gebeuren."

Johan Tahon toont de paus wat bekering is...?

 Net voor de grote tentoonstelling opende met sculpturaal werk van Johan Tahon  gemaakt in de voorbije twintig jaar werd hij geroepen naar het Vaticaan, waar hij een nieuw werk aanbood aan paus Franciscus.

Het werk heeft als titel "Metanoia", Grieks voor 'Bekering'. Het beeld met deze titel alludeert op de bekering van de losbol Ignatius van Loyola. Deze bekering nu 500 jaar geleden wordt dit jaar wereldwijd 'gevierd' / 'herdacht'. Deze Ignatius, die straks op 31 juli door de kerk gevierd wordt,  stichtte de Jezuïetenorde, waartoe onze huidige paus behoort.

(Johan Tahon : Metanoia  2020
foto : ©jezuïeten)

Gebrokenheid, verinnerlijking, kwetsbaarheid...deze kenmerken van de beelden van Tahon zie je ook hier terug. En je kan een kort verslagje zien van zijn audiëntie bij paus Franciscus. Mooi.

Tussen Alfa en Omega : Johan Tahon in Oudenaarde

 Nog tot 30 september kan je in Oudenaarde (MOU) de schitterende tentoonstelling "Universus" ontdekken met sculpturen van Johan Tahon. Een aanrader.

In de inkomruimte van de tentoonstelling, een relatief smalle doorgang, moet je als bezoeker rond het eerste werk "Navel" (een groot rond hoofd) en dan via een deuropening geflankeerd door twee immens grote 'deuren' getiteld "Alpha" en "Omega" naar de eigenlijke tentoonstellingsruimtes.  Je stapt als het ware het boek "Openbaring" binnen waar in het laatste hoofdstuk de ziener verslag uitbrengt over de woorden van God/de Engel die zegt : "Ik ben de alfa en de omega, de eerste en de laatste, het begin en het einde" (Apocalyps 22,13).

(eigen foto)

Tahon toont ons in deze expo zoals in al zijn werk, onszelf als kwetsbare en gekwetste mensen op zoek naar heling en geborgenheid. Deze heel spiritueel bevlogen artiest heeft een eigen stem en stijl, tegelijk heel hedendaags én heel sterk geworteld in een sculpturale traditie. 

Verwijzingen naar religie en spiritualiteit zijn voortdurend aanwezig, voor wie ze wilt zien. 

Als voorproefje dit 'promofilmpje' waarin de kunstenaar zijn tentoonstelling zelf kort voorstelt.

En als tweede smaakmaker het verslag in het VRT journaal van 27 april bij de opening van de expositie. Via deze link kom je erbij uit...

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/05/10/kunstenaar-johan-tahon-bezorgt-sculptuur-persoonlijk-aan-de-paus/

Zondag breekbaar dynamiet

 Na de twee vorige berichten over de zondag nu wij na een periode van 'versterving' opnieuw samen mogen komen voor bijeenkomsten van de eredienst (zoals officiële overheden dit dan zo mooi noemen), een afsluitend bericht.

Ook in Frankrijk kwam er in de laatste periode meer vrijheid na heel strikte beperkingen. Deze beperkingen brachten ook de pater  benedictijn br. François Cassingena-Trévedy ertoe om na te denken wat eucharistie vieren zou kunnen/moeten betekenen in deze tijden. In een toespraak (20 mei 2020) * was hij heel kritisch over enkele vormen van beleving die voor hem weinig christelijk zijn. De eucharistie is géén snoepje of niet te reduceren tot een kleinood dat wij verdienen te bezitten en te consumeren. Zoals hij zegt : "Je gaat niet 'automatisch' naar de eucharistie, uit gewoonte, om een vaste dosis persoonlijke bevrediging op te doen, plus de bijbehorende sociale relaties. (...) Wat zeker niet goed zou zijn : dat een persoonlijk (en misschien wel individualistisch!) verlangen naar 'consumptie' zozeer onze blik vertroebelt dat we vergeten zelf iets in te brengen. De eerste grondstof [van de eucharistie] is immers : onze schamele menselijkheid en de vissen van onze gezamenlijke visvangst, na afloop van een moeizame nacht [zie evangelie Johannes 21, 10]. "   

(François Cassingena-Trévedy osb
©Croire - La Croix)

Rituelen zijn belangrijk, dus regelmatig de eucharistie meevieren zeker, zoals ik in een vorig bericht ook al aangaf. Eucharistie vieren is voor br. François ruimte geven aan een soort dynamiet, waarbij hij denkt aan Paulus die in zijn eerste brief aan de Korintiërs Christus noemt als Gods Kracht (dynamis in het Grieks) en Wijsheid. De Aanwezigheid van Christus zou ons leven moeten doen openspringen, dynamiseren. En dan roept hij in zijn toespraak op om "verder aandachtig te zijn voor het àndere eucharistische gebeuren in ons leven, want de Levende is behendig en ongebonden, 'de Welbeminde springt over bergen en bestijgt heuvels'[Hooglied 2,8]. Er is ook een onvoorziene en plotselinge verschijning van Gods Aanwezigheid in ons leven, buiten het rituele om, informeel en onofficieel.

De eucharistie kan dus ook anderszins in ons leven voorkomen, niet per sé tijdens en op de plaats van de mis...Plotseling ontstaat er Leven bij de stillevens van ons leven. Het zijn kleinoden van eucharistie die uiterst kostbaar zijn en die we vaak pas achteraf ervaren, opslaan in ons geheugen, meenemen naar de kerk wanneer deze open is, aanbieden bij het stille offertorium van de zondagsmis, om daar niet met lege handen  aan te komen. Het 'breken van het brood', zoals de eerste en schitterendste aanduiding van de eucharistie luidt [zie Lucas 24,35]  zegt iets over de 'breekbaarheid' van God en van onszelf. Dat kan plotseling opvlammen, in de mest nederige, ruwe en onverwachte menselijke handen, terwijl er niets gebeurt in de handen van degenen die zich er bezitters van wanen. Werkelijk overal vindt men stralende tekenen van de Levende, ook wij zelf zijn die tekenen. Niemand mag er de hand op leggen, geen individu of instituut. Manna is zuiver en alleen gratis: het bederft op het moment dat men een voorraad wil aanleggen [zie boek Exodus 16, 19-21]."

(©Creatov.nl)

* bron: Benediktijns Tijdschrift 2021/2, Levend brood. Van sacraal bedrijf tot eucharistische revolutie door br. François Cassingena - Trévedy OSB