Tijd om naar binnen te gaan-1-

 Herfst is de tijd van de laatste oogsten, 

de tijd ook van het korten van de dagen,

de tijd van het frisser worden en donkerder.

Mensen leven meer binnenkamers

en gelovigen kunnen dan ook gevoeliger worden

voor de binnenkamer van het eigen hart.

De 'grote' Trees, Teresa van Avila, zal straks

540 jaar gestorven zijn. 

Deze heftige vrouw met een flamboyante persoonlijkheid

was tegelijk een vrouw die zich graag en veelvuldig terugtrok

om te bidden.

(P.P.Rubens :
de h.Teresa spreekt ten beste
voor de zielen in het vagevuur-
MET museum New York)

Ze werd in 1970 als eerste vrouw ooit door paus Paulus VI

als kerkleraar genoemd, een lerares voor alle gelovigen. Hierbij een kleine les van de grote Teresa.

"Wij staan altijd voor Gods oog,

maar zij die het inwendig gebed beoefenen,

schijnen mij toch op een bijzondere wijze

voor Hem te staan; zij zien

dat Hij zijn blik op hen gevestigd houdt.

(uit: Mijn leven. Autobiografie van 

Teresa van Avila)

Een bad in de Lovie -2-

 Ik wil nog even terugkomen op de waterinstallatie van de Nederlandse kunstenares Anne ten Ham in kasteel De Lovie tijdens de voorbije editie van de Kunstenzomer Watou(zie ook vorig bericht van 2 september).

Bij het binnenkomen van de ruimte wordt de bezoeker door een suppoost vriendelijk gewaarschuwd op te letten dat hij/zij niet in het water stapt. En wat ziet de nieuwkomer? Kijk maar mee...

(eigen foto)

Weerspiegeld in het wateroppervlak lees je het woord "overvloed". Dit woord in combinatie met het water roept bij mij onmiddellijk heel wat bijbelpassages op. De Bijbel heeft het ten overvloede over overvloed. Het begint al in het boek Genesis met o.a. de zegening van Abram nadat God met hem een verbond heeft gesloten : "Ik zal je zeer, zéér overvloedig maken!" (Gen.17,2). In de evangelies spreekt ook Jezus vaak over overvloed als de mens verbonden blijft met zijn God. In Johannes 4 ontmoet Jezus een Samaritaanse vrouw bij een waterput. In het vreemde gesprek met haar zegt Jezus dat wie het water aanneemt dat Hij zal geven, in hem een bron van water zal worden dat opwelt tot eeuwig leven. Het loont de moeite om dat gehele hoofdstuk te herlezen bij dit kunstwerk van Anne ten Ham.

Waarin een eenvoudig kunstwerk sterk en sprekend kan zijn en de toeschouwer water geeft  voor de geest.

Een bad in De Lovie -1-

 In het evangelie volgens Johannes wordt in het vijfde hoofdstuk verteld hoe Jezus naar het bad van Betzata gaat nabij de Schaapspoort waar hij op sabbat een lamme man geneest. Er zou in dat bad van tijd tot tijd geneeskrachtig water opborrelen. Daarom verzamelden zich rond het bad vele zieken om er, bij het bewegen van het water, als eerste te zijn en geheeld te worden door het bijzondere water. 

Zo staat het in Johannes 5, 4 : "want een engel van de Heer daalde van tijd tot tijd af in het bad en bracht het water in beroering; wie dan na de beroering van het water als eerste erin wist af te dalen werd gezond, - door wat voor kwaal hij ook werd vastgehouden" (Naardense Bijbel). 

(eigen foto )

Aan deze passage moest ik denken bij het bezoek aan het kunstenfestival Watou deze zomer in het kasteel "De Lovie". In de statige ontvangsthal van het oude kasteel werd door de Nederlandse kunstenares Anne ten Ham een waterbassin geplaatst die de gehele ruimte reflecteert. Het wateroppervlak lijkt egaal maar je merkt dan op dat een kleine impuls het water zachtjes in beweging brengt en een golfje laat glijden over de bassin. Eenmaal je het doorhebt, sta je als bezoeker te wachten tot het water weer beweegt. Tegelijk kijk je gespannen toe én voel je een zekere ontspanning bij het geheel. 

Een werk om bij te reflecteren... 

Quia ergo femina : naar aanleiding van Maria Ten Hemelopneming -3-

 Naast de vocale interpretatie en een interpretatie/improvisatie op een draagbaar orgeltje kan je nu kennismaken met een pianoversie van deze Maria-antifoon van Hildegard van Bingen.

Quia ergo femina : naar aanleiding van Maria Ten Hemelopneming -2-

 In een vorig bericht kon je al kennis maken met een Maria-antifoon geschreven en op muziek gezet door Hildegard van Bingen.

Je kon dan luisteren naar een uitvoering gezongen door het Ensemble Mediatrix en uitgebracht op platenlabel Naxos.

Maar deze antifoon werd in de loop der tijd vele malen hernomen op verschillende instrumenten.

Hier is Catalina Vicens te zien en te horen op een middeleeuws draagbaar orgeltje. De opname werd gemaakt in december 2019.

Quia ergo femina : naar aanleiding van Maria Ten Hemelopneming -1-

 Straks op 15 augustus viert de Roomse kerk het feest van Maria Ten Hemel Opgenomen. Midden de oogstmaand wordt gevierd dat het leven van Maria voltooid wordt -geoogst wordt- doordat ze na haar dood ten hemel zou zijn opgenomen. 

De figuur van Maria is doorheen de eeuwen opgeladen met vele betekenissen en associaties: model van de Kerk als gelovige gemeenschap, model van de individuele gelovige, pionier van de gelovigen, tegenbeeld voor de zondige Eva, ...

De bijzondere en zeer getalenteerde vrouw Hildegard van Bingen (1098-1179) was kloosterzuster en later abdis (kloosteroverste), schreef muziek en liedteksten, verzamelde kennis over medicijnen en beschreef dit in boeken, beschreef haar gebedservaringen en is tot op vandaag voor velen een lichtend voorbeeld. In de voorbije jaren is haar muziek meer en meer in de belangstelling gekomen en hier wil ik in enkele berichten stilstaan bij een van haar Maria-liederen.

Via de recente vertaling door Patrick Lateur kan iedereen die  wil dichter komen bij de liederen van Hildegard. 

Ik wil de antifoon "Quia ergo femina" wat nader verkennen. 

Eerst even de tekst met de vertaling door Lateur zoals die staat in het boek Hildegard van Bingen, Symphonia - Gezangen, uitgeverij Halewijn, Antwerpen, 2022, blz. 32-33.

Quia ergo femina mortem instruxit,

clara virgo illam interemit,

et ideo est summa benedictio

in feminea forma

pre omni creatura,

quia Deus factus est homo

in dulcissima et beata virgine.

          Daar een vrouw dus bouwde aan het huis van de dood

          brak een stralende maagd het af.

          Daarom is de hoogste zegening te vinden

          in de gedaante van de vrouw,

          meer dan in elk schepsel.

          Want God is mens geworden

          in de allerliefste en gezegende Maagd.

Je kan een heldere uitvoering van de antifoon via onderstaande link beluisteren.

Twee elementen haal ik nog even uit deze antifoon. Maria wordt geplaatst tegenover Eva; Maria is de nieuwe Eva die herstelt wat door de eerste Eva werd verminkt. Ten tweede is er de metafoor van het bouwen en afbreken van een huis. Abdis Hildegard was zelf een nieuwe abdij aan het bouwen (Rupertsberg) en ziet in Maria de architect van de Stad Gods, de kerk als stad Gods. De vrouw wordt hier bezongen als bron van de grootste zegening, dank zij en omwille van Maria's rol bij de menswording van Christus.      

Beelden die spreken : Sam Drukker -11-

 Voor een laatste keer wil ik je meevoeren naar de voorbije  tentoonstelling in Museum Jan in Amstelveen van de Nederlandse schilder en tekenaar Sam Drukker 'Onderweg'.

Hij schilderde, tekende, portretteerde en toonde ons de mens onderweg en bij vele van die werken kwamen in mij associaties op met Bijbelse verhalen en figuren. Maar hij maakte ook enkele werken met als onderwerp een doodskop, een menselijke schedel. 

In 2017 heeft hij een schedel in zijn atelier staan én dan ontdekt hij in een afvalcontainer een oud schoolbord. Dat bord wordt de ideale drager voor een schedel-schilderij.

Wat we op school meestal niet leren is hoe om te gaan met de menselijke eindigheid en vergankelijkheid. Kinderen en jongeren krijgen van alles aangereikt op school om maatschappelijk en economisch vooruit te gaan (wat dat ook moge betekenen), maar het leven zelf confronteert ons met de dood. De corona-pandemie heeft ons collectief opnieuw een gevoel van kwetsbaarheid bijgebracht. 

(Sam Drukker : Schedel I -2017- eigen foto)

Eens was het anders toen de geneeskunde en wetenschap nog weinig wisten over het menselijke lichaam. Dood, pandemieën, ziektes en natuurrampen waren onbestemde krachten waar de mens aan overgeleverd was.  Vele kloosters hadden vroeger in de refter op de tafel een schedel staan om te herinneren aan de ijdelheid van eten en drinken en vele schilderijen van heiligen (vb. Hiëronymus of St. Jan van het Kruis) of kruisscenes tonen ook een schedel. In die context werd dan ook vaak verwezen naar dat buitenbeentje in de Bijbel, het boek Prediker waar het 'refrein' als het ware is : "Ijler dan ijl, alles is ijlheid" (Prediker 1,2 etc.).

In het kader van een expo met als titel "Onderweg" zijn deze schilderijen dan ook als een soort 'memento mori', zoals de Roomse liturgie bij het begin van de veertigdagentijd de gelovigen bestrooit met as terwijl de voorganger zegt : Gedenk dat je van stof en as zijt en dat je tot stof en as zult terugkeren. Deze formule heeft een Bijbelse oorsprong met o.a. Abraham die zich tegenover God slechts 'stof en as' noemde (Genesis 18, 27) alsook de man Job (Job 30,19 ; 42,6). Drukker treedt hier in Bijbelse sporen door ons als toeschouwers ook onze vergankelijkheid te tonen in zijn schedel-schilderijen.

Van Adam en Eva tot onze eigen schedel...we zijn onderweg en hoe verschillend elke weg ook is, er is toch ook veel gemeenschappelijk, dat is wat Sam Drukker ons toonde en wat ook in de Bijbelse verhalen over de mens en God als een rode draad terug te vinden is. Tot hier de weg die ik met jullie en met Sam Drukker af wil leggen.