Verlangen naar Kerstmis

 De advent is de tijd om te verlangen naar Kerstmis, het feest van de Menswording. Als christenen geloven we dat dit feest een opdracht is voor elk van ons elke dag opnieuw. Ons geloof daagt ons uit om elke dag weer méér mens te worden naar het beeld van Jezus, de mensgeworden God. 

Dichters kunnen ons helpen na te denken over wat het kan betekenen om "mens" te zijn. Zo wil ik hier een vers meegeven van de Marokkaans-Franse dichter Abdellatif Laâbi (°1942) die omwille van zijn literaire werken als dichter, romancier en toneelschrijver vervolgd werd en in de gevangenis terecht kwam. Later is hij naar Frankrijk kunnen uitwijken. 

(Abdellatif Laâbi
©wikipedia)

In zijn verzen denkt hij dan ook veel na over vrijheid en mens-zijn, over de (on)macht van het woord en over de verlangens die in een mens huizen. In zijn bundel Le poème permanent (Het voortdurende gedicht) maakte hij een eigen woordenlijst.

Daarin bespreekt hij ook het woord "mens".

Een vers dat ons kan helpen om het feest van de Menswording straks op een intensere manier te vieren, misschien.

MENS

Soortnaam 

voor wie vrede brengt op onze aarde

met zijn strijd

met zijn zachtheid

Je kan hem in alle luchtstreken

aantreffen

Maar hij is bovenal

degene die vraagt naar

het waarom van ieder ding

en die zich opengesteld heeft

voor het continent van de gave.

(uit: Abdellatif Laâbi, Het continent van de gave, uitg. P, Leuven, 2013, blz. 45 - vertaling: Bart Vonck)

Advent : tijd om open te komen voor het continent van de gave, le continent du don.

Verlangen we nog?

 De Advent is een tijd van verlangen, van uitkijken naar licht in donkere dagen, van open komen voor vrede in dagen van strijd en oorlog, van (terug) oog krijgen voor wat er echt toe doet voorbij de wankele zekerheden van consumptiemiddelen en voldoende ruilmiddelen op onze bankrekening. 

(eigen foto
Brussel Grote Markt
2 december 2022)

Nu Kerstmis nadert willen de machten die het voor het zeggen schijnen te hebben in onze samenleving ons doen geloven dat een geslaagde Kerst bestaat uit nieuwe 'gepaste' kleren, lekker en veel eten met aangepaste wijnen, 'toffe' cadeaus en zeemzoete muziek die nu al overal de winkelstraten teistert. 

Veel pokkenherrie die ons opjaagt. Veel kabaal om niet te hoeven denken aan mensen die wonen in een stal of vluchtelingen die moorddadige bange tirannen proberen te ontvluchten, de varianten van de armoezaaier Jozef die tevreden moest zijn met een beestenstal en op de vlucht moest naar Egypte?

Daar gaat het toch over bij Advent en Kerstmis : God die mens wordt en blijkbaar voor alles wil leven met de randfiguren en de armen van deze wereld. Is dat niet de kern?

Daarvoor sluiten we ons best af van het koopkabaal waar Kerstmis gevierd wordt zonder stal en kribbe. Waakzaam zijn voor die kern, dat is ook waartoe ons de Libanese dichteres Andrée Chedid (1920-2011) oproept in dit vers.

DE KERN

Alleen

Een waakzame ziel

Hoort

Het pulseren van de kern

Zich verspreidend onder de woorden

Wegdrijvend onder de dingen

Brokkelt ze af onder de passies

          Juist zij 

          Is slechts waar te nemen

          In de schuilplaats

          Van de stilte.

(uit: Chedid, Andrée, Bestaan is een zegen voor mij, uitg. P., Leuven, 2015, blz. 43 - vertaling: Lucienne Stassaert)

Woord en stilte

Woord en stilte verhouden zich als broer en zuster:

nu eens in volle verstandhouding elkaar aanvullend en begrijpend,

dan weer als twee concurrenten die elkaar het licht niet gunnen. En zo is het ook voor de dichter Hubert van Herreweghen die in de stilte soms een woord ontwaart. En zo is het ook voor de godzoeker die in het schijnbaar donkere dode water van zijn leven toch meer gewaarwordt.

(eigen foto Ronse 16-08-2020)

WOORD

Soms stijgt, als uit het slapend moer

van een stil water, groen-bekroond,

een ingetogen woord naar mijn gehoor,

een luchtbel spat, een druppel troost.

(uit: Hubert van Herreweghen, Verzamelde gedichten, uitg.Lannoo, Tielt, 1986, blz. 184)

Wat mij doet denken aan de profeet Jesaja die zijn volksgenoten moed inspreekt dat hun ballingschap tot een einde zal komen en dat ze zullen kunnen terugkeren naar Jerusalem . De profeet laat God zelf zeggen : "Zoals zijn moeder iemand troost,-  zó zal Ik u vertroosten; in Jerusalem zult ge worden getroost." (Jesaja 66,13)

Jesaja is de profeet die ons in de Advent begeleidt naar Kerstmis toe en in de liturgie dan ook prominent aanwezig is.

Gebed

 Bij het feest van Allerheiligen enkele weken geleden hoorden we in de liturgie weer de zaligsprekingen voorlezen, het begin van de bergrede (Mattheus)/de vlakterede(Lucas). 

Bij Mattheus lezen we als eerste : "Gelukkig wie nederig van hart zijn want voor hen is het koninkrijk van de hemel".

De dichter Hubert van Herreweghen schreef in zijn vroege bundel (1949) Liedjes van de liefde en van de dood onderstaand gebed, dat je kan lezen als een poëtische meditatie bij dit vers uit de bergrede.

GEBED

Ik bid U om 't gewoon verstand der mensen,

niet dommer ook dan zij te zijn,

(Johan Tahon : Silver Valley 2020
eigen foto 26 juni 2021)

mij niet te slaan met dromen en met wensen

boven mijn kracht, met uwe onmenselijke pijn.

Geef mij hun vreugde, hun verlangen,

niet minder en niet meer, eenvoudigheid,

maar laat mij niet meer tussen aarde en hemel hangen

waar ik verscheurd word door de dubbele spijt.

En spreek ik wartaal soms, die 'k zelf niet kan begrijpen,

nu kan mij boer en bedelaar verstaan:

laat mij niet reiken naar wat ik niet grijpen

kan, laat mij niet in leugens ondergaan.

Genees mij van de flarden van mijn dromen

als waarzin in mijn smartelijk hoofd,

vóór ik mijn duivel niet meer kan betomen,

voordat Gij mij voorgoed van het verstand berooft.

(uit Hubert van Herreweghen,  Verzamelde gedichten, Uitg. Lannoo, Tielt, 1986, blz. 34)

Dierenliefde in het Vaticaan

  De heilige Franciscus van Assisi had een medebroeder, Leo, die zijn trouwste volgeling werd en vertrouweling. 

De Amerikaanse striptekenaar Pat Marrin is verbonden aan het Amerikaanse katholieke tijdschrift National Catholic Reporter. Hij heeft zich op deze twee historische figuren gebaseerd om over de actualiteit in het Vaticaan te schrijven. De korte strips, meestal drie tekeningen die één scene vormen, hebben altijd als hoofdpersonages paus Franciscus en ene broeder Leo, gekleed als franciscanerbroeder.

Inspelend op de dierenliefde van de heilige zien we in de cartoon dat broeder Leo een hondje wil houden in het Vaticaan. Maar hoe zal hij hem noemen? De paus wijst erop dat een dier houden wel een niet te onderschatten verantwoordelijkheid is. En wat de naam betreft moet het passen in het Vaticaan: een gemakkelijke toepasselijke korte naam. Broeder Leo weet het dan : zie maar...

(©National Catholic Reporter - Pat Marrin)

Het woordspel in het Engels is natuurlijk best leuk want a dog is een hond...Dogma?!

11 november Sint Maarten

(Egbert Modderman
Sint Martinus 2015
schilderij in de protestantse
Martinikerk in Groningen
©Wikipedia)

 In België en heel wat andere landen wordt op 11 november de wapenstilstand herdacht van 1918, die het einde van Wereldoorlog I inluidde. Sedert jaar en dag is dat in de christelijke kerken ook de gedenkdag van de heilige Martinus van Tours, een heilige die herdacht wordt in de verschillende kerken, protestants, orthodox en katholiek.

Een heilige dus over alle geloofsgrenzen heen.

Bij deze dubbele gedenkdag wil ik met jullie een getuigenis delen van de kleinzoon van een Duitse soldaat uit Wereldoorlog I, Hans-Stefan Hascher. Diens grootvader was fotograaf voor het Duitse leger en in zijn erfenis zaten dan ook tientallen bijzondere foto's van de streek rond Ieper tijdens de Groote Oorlog. Hij schonk deze aan het In Flanders Fields Museum in Ieper op 4 augustus 2020.  Piet Chielens ontving deze schenking en noteerde volgende toelichting van Hascher. Dit spreekt verder voor zich als bezinning op deze dubbele gedenkdag. Hij vond dat een bezoek aan het IFF-museum zeker aan te bevelen is...

"Al zeker voor de fotocollectie met de foto's  van de verwoesting van de Lakenhallen en vooral van de Sint-Maartenskathedraal ernaast. Dit is de tweede aan Martinus gewijde kathedraal die vernietigd werd in een menselijk conflict. De eerste kathedraal was de oorspronkelijke kathedraal Saint-Martin in Tours, die aan het eind van de Franse Revolutie werd verwoest, en dit was de tweede, opnieuw in een conflict dat men alleen maar leek te willen oplossen met geweld en vernietiging en vervreemding.

Het adagio van Sint-Maarten was 'divide et impera', het oude Romeinse beginsel van duurzaam bestuur, wat betekent : 'delen en heersen'. Eigenlijk wordt bedoeld: 'deel en bestuur' en niet, 'verdeel en overheers', zoals zo vaak wordt beweerd. Het is het enige beginsel dat zorgt voor een vreedzame oplossing van conflicten en voor sociaal welzijn. Het is het meest fundamentele principe  dat Sint-Maarten tot vandaag voor ons heeft bewaard. Alle sociale

prentbriefkaart met de  Lakenhallen,  Grote Markt
en Sint-Maartenskathedraal anno 1918-19(©nl.geneanet.org)

 welvaart, alle duurzame en vreedzame co-existeren, is precies op dit principe gebaseerd. En het schenden van dit principe zoals door de absolutistische monarchen voor de Franse Revolutie, en zoals door de Europese aristocraten en autocraten voor de Eerste Wereldoorlog, was het uitlokken van een groot conflict dat twaalf miljoen soldaten het leven kostte in de Eerste Wereldoorlog en resulteerde in nog vele miljoenen meer van getraumatiseerde of kreupele soldaten en burgers.

Dit zou dus een dubbele reden moeten zijn om naar Ieper te gaan, want er is niet alleen het In Flanders Fields Museum, maar er is ook het lot van de Sint-Martinuskathedraal ernaast... Als we die vandaag zien, na de wederopbouw, denken we dat het conflict er nooit geweest is. Daarom is het heel goed om vlak naast de deur die herinnering te hebben aan hoe het écht is gelopen. Daar mogen mijn grootvaders foto's, zo hoop ik, toe bijdragen."

(Uit : In Flanders Fields Museum jaarboek 2021, blz. 48)

Op zoek naar licht in donkerwordende dagen -3-

 Zoals in vorige bericht al aangegeven was ik in september laatst in de Grote Kerk van Breda voor een tentoonstelling in het kader van het BredaPhoto Festival 2022. De Mexicaanse fotograaf Yael Martinez toonde er foto's van vrouwen die getroffen werden door het geweld van de nietsontziende drugskartels. Ze staren voor zich uit en als toeschouwer vermoed je een gemis, een verdriet, een grote zorg. Maar door perforaties, gemaakt door de fotograaf, wordt elke scene ook als het ware besprenkeld met lichtplekjes. Die suggereren dat er meer is dan het gemis en de pijn. Het geduldige gedragen leed van deze vrouwen wordt opgetild naar een ander niveau. Deze afgebeelde vrouwen worden dragers van een boodschap van hoop, hoe klein ook, in donkere levens. Ze figureren als brandglazen in kerkgebouwen : doorlaters van licht van buiten naar binnen en van boven naar beneden. Wij als toeschouwers worden geprikkeld om onszelf te bevragen. 

Waar vinden we licht in donkere dagen? 

Zijn wij voor anderen lichtdoorlaters?

Zien wij doorheen ons tekort dat er ook lichtpuntjes schijnen? 

(eigen foto 14 september 2022
Yael Martinez uit de reeks Firefly)